{"id":28167,"date":"2009-12-14T20:01:03","date_gmt":"2009-12-14T18:01:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=28167"},"modified":"2009-12-14T20:01:03","modified_gmt":"2009-12-14T18:01:03","slug":"prof-dr-aleksander-stipceviq-g%e2%80%99jya-arbneshe-e-ruajtun-300-vjet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2009\/12\/14\/prof-dr-aleksander-stipceviq-g%e2%80%99jya-arbneshe-e-ruajtun-300-vjet\/","title":{"rendered":"Prof.Dr Aleksand\u00ebr Stip\u00e7eviq; G\u2019jya arbn\u00ebshe e ruajtun 300 vjet"},"content":{"rendered":"

\"prof.<\/a>Intervist\u00eb me ilirologun, balkanologun, arkeologun e akademikun arb\u00ebnesh, Aleksand\u00ebr Stip\u00e7eviq-Shandri<\/strong>
\nAkademik prof. Dr Aleksand\u00ebr Stip\u00e7eviqi, shkenc\u00ebtari arb\u00ebnesh, q\u00eb kurr\u00eb nuk e ka fshehur prejardhjen e vet shqiptare, me hulumtimet, studimet dhe publikimet e veta u b\u00eb nj\u00eb nga figurat m\u00eb emblematike t\u00eb ilirologjis\u00eb, e sidomos n\u00eb polemikat rreth prejardhjes s\u00eb shqiptar\u00ebve-trash\u00ebgimtar\u00ebve t\u00eb ilir\u00ebve. \u00cbsht\u00eb i shquar n\u00eb disa fusha shkencore.
\nBised\u00ebn e zhvilluam gjat\u00eb panairit t\u00eb librit \u201cUlqini 2008\u201d, n\u00eb gjuh\u00ebn Arbanase (arb\u00ebneshe), ashtu si\u00e7 flitet n\u00eb Arbanasi (Arb\u00ebnesh) t\u00eb Zadr\u00ebs. Po b\u00ebhen af\u00ebr 300 vjet q\u00eb arb\u00ebnesh\u00ebt jetojn\u00eb larg trungut shqiptar, t\u00eb izoluar dhe n\u00ebn ndikimin e shum\u00eb kulturave dhe gjuh\u00ebve. Lexuesit do t\u00eb ket\u00eb mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqen, q\u00eb prej shkenc\u00ebtarit dhe akademikut 78 vje\u00e7ar arb\u00ebnesh t\u00eb njihen me m\u00ebnyr\u00ebn e t\u00eb shprehurit t\u00eb arb\u00ebnesh\u00ebve t\u00eb Zadr\u00ebs (Zara, Dalmacia, Kroacia).
\nKush \u00ebsht\u00eb akademik Aleksand\u00ebr Stip\u00e7eviqi-Shandri?
\nKom le n\u00eb Arbnesh n\u00eb vjetin 1930, jam arbnesh. T\u00eb par\u00ebt e mi jan pe Shestani, e kan arl n\u00eb Zar\u00eb ne vjetin 1726. Kom diplomua arkeologjin\u00eb n\u00eb vjetin 1954 e kom doktorua n\u00eb vjetin 1977. Jam n\u00eb pensiun goti nizet vjet, e mbetem gjol n\u00eb Zagreb.
\nN\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb panairit t\u00eb librit \u201cUlqini-2008\u201d, organizatori,\u00a0 nj\u00eb mbr\u00ebmje ua kushtoi juve, veprimtaris\u00eb dhe krijimtaris\u00eb suaj mbi gjysm\u00ebshekullore?
\nP\u00ebr mua kjo manifestacion ko ken shum interesante, p\u00ebrse jam p\u00ebr t\u00eb par\u00ebn er k\u00ebtu n\u00eb Ulqin. I kom ndesh shum mi\u00e7 pe Tirane, pe Maqedonie e pe Kosov\u00ebs e plus mi\u00e7 t\u00eb re k\u00ebtu \u00e7ish i kom njos k\u00ebtu n\u00eb Ulqin. Un\u00eb mendoj se kjo dit p\u00ebr mua asht shum interesante.
\nI nderuar profesor, keni dh\u00ebn\u00eb kontribut t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb fush\u00ebn e ilirologjis\u00eb, ballkanologjis\u00eb, albanologjis\u00eb, arkeologjis\u00eb\u00a0 dhe t\u00eb komunikologjis\u00eb e bibliografis\u00eb. \u00c7far\u00eb jeni duke punuar tani?
\nDer tash un kom shkrua libra pe n\u00eb disa fusha shkencore. Tash i kom mbarua \u00e7ikto puna, e po thkej n\u00eb Arbnesh. Tash kom zan, jo ve\u00e7 kom zan po dizhdo vjet po mbleli materialin me shkrua ni lib\u00ebr mbi kultura popullore ol tradicionale n\u00eb Arbnesh. Kjo asht i mbromi moment p\u00ebr me shkrua at lib\u00ebr p\u00ebrse kta jet e plaka po dekin e p\u00ebr dizhdo vjet s\u2019ko me pat ken me puvet. Por, tash \u00e7i po shkon mir, un e kom bo ni material fort t\u00eb mal e un mendoj se p\u00ebr n\u00eb shkosht kshtu para, p\u00ebr dy\u00a0 a tri vjet ky lib\u00ebr ko me ken lib\u00ebr i trash, ko me ken i goti. Ashtu se pas po punoj me gji forcat n\u00eb ket tem e p\u00ebr pesmlet dit po shkoj n\u00eb Arbnesh me intervistat\u00a0 ele di\u00e7 jete ple\u00e7, p\u00ebr me kompletua kta dokumentat, porse tash kom zan me shkrua tekstin, po, po m\u00eb mufijojn\u00eb dizhdo pun ashtu mos mu thkye mbropa e me puvet dokond do p\u00ebr donifar elementit a e kom mor vesh mir ose jo. Ashtu se un mendoj kjo faz,\u00a0 ko me duet ele ni vjet, ni vjet e xhys, e masandan e kom me shkrua tekstin.
\nP\u00ebr ta kompletuar materialin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, kishit d\u00ebshir\u00eb q\u00eb t\u00eb vizitonit vendet e t\u00eb par\u00ebve tuaj. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb ishit edhe n\u00eb Shestan, prej nga e keni prejardhjen. Si e ndiet veten n\u00eb Shestan?
\nKur der tash s\u2019kom ken n\u00eb ket reth kah kan ordh arbnesh\u00ebt e Zar\u00ebs. Kom ken me po Shestanin. Osht ni katund shum i mal. Mua shum ma kanda se kom ken tash p\u00ebr t\u2019par\u00ebn er e kom mujt me poe pe sfar katundi kan arl arbnesh\u00ebt n\u00eb Zar\u00eb. Un kom mendua se kta katundar arbnesh kon mbet xhol ktu mir, se kon pat fusha, bagtijat kan\u2026 Tash kur e kom poe ket katund po poe se ko ken vendin t\u00eb varfun, nuk kan pas \u00e7ish me ang\u00ebr -ashtu me san-, e kur\u00a0 kan arl kta venecijan\u00ebt i kan san se af\u00ebr Zares ko fusha, ko bagtija, ko gji ata \u00e7ish dyet e shpij\u00ebn kon me bo. E ashtu ata kon vot pe k\u00ebsaj af\u00ebr Zare. Nuk kan fijua, se me san t\u2019v\u00ebrtet\u00ebn, ju kon godit shpijat para se me arl atje, ju kan lan fushat, ju kan lan bagtijat e \u00e7ish dyet me mbet gjol. E ata jon sistematizua af\u00ebr Zare e un mendoj se der tash po mbesin gjol mir.<\/p>\n

Profesor i nderuar, jeni arkeolog e ilirolog i shquar. Para disa dit\u00ebve \u00ebsht\u00eb publikuar se n\u00eb Oh\u00ebr \u00ebsht\u00eb zbulua nj\u00eb varrez\u00eb-skelet i nj\u00eb princeze ose fisnike ilire, i vjet\u00ebr rreth 7.000 vjet. Cili \u00ebsht\u00eb mendimi juaj?
\nKesosh vornje t\u00eb princezave, van t\u00eb mbretreshave t\u00eb ilir\u00ebve ko mjaft n\u00eb teritor t\u00eb ilir\u00ebve. Un p\u00ebr ket zbulim t\u00eb ri nuk e kom ndje. Kur ko me kon i publikum kom me mujt me san \u00e7ish osht ata. P\u00ebr tash nuk muj me komentat p\u00ebrse nuk muj me fol pa e poe.
\nPas shum\u00eb kohe, fjalori i arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Zar\u00ebs, punuar nga Dr.Kruno Krstiqi, i p\u00ebrkthyer n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, do t\u00eb botohet me ndihm\u00ebn e Universitetit Mbret\u00ebror \u201cIliria\u201d dhe komun\u00ebs s\u00eb Strug\u00ebs n\u00eb SHB \u201cToena\u201d. Cili \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsimi\u00a0 Juaj?
\nKy fjalor i Kruno Krstiqit ko ken i botuar, le frk ato 1.000 copa i kan\u00a0 shit e i kan lan. Ata kan vot n\u00eb Arbnesh, n\u00eb Zar\u00eb, por kush ka vot n\u00eb Amerik\u00eb etj. Ne kemi arl n\u00eb ide me bo ribotim-reprintin. Un mendoj se k\u00ebt vjet ko me dol reprinti. Por, ky tjetri, ketu ke ideja me bo ni p\u00ebrkthim t\u00eb ktij fjalori asht ni ide shum bukur p\u00ebrse Krstiqi e ko lan fjal\u00ebn arbnisht e gji komentarin n\u00eb shkenisht ose n\u00eb kroatisht.<\/p>\n

Nuk osht mjaft ata p\u00ebrse nuk osht ai fjalor ve\u00e7 p\u00ebr ata \u00e7ish e din shkenishten, van p\u00ebr gji ata \u00e7ish meren me ilirologjin, me balkanologjin e albanologjin. Kurse ideja me bo p\u00ebrkthimin e kti fjalori, kta \u00e7ish osht n\u00eb shkenisht me bo n\u00eb ship osht ide shum i mir e un mendoj se ko me ken i botuam ky fjalor jo vet\u00ebm n\u00eb kolon ship-arbnisht, \u00e7ish e ka\u00a0 bo Mehmet Latifi, po osht mo mir me bo n\u00eb tri kolona e munjen me lexua aj \u00e7ish di ship e aj \u00e7ish di shkenisht. Mendoj se osht vep\u00ebr shum e mir p\u00ebr me studjua ket historin t\u00eb shiptarve. Ne e kemi rua ni gjye t\u00eb plak \u00e7ish nuk njoset n\u00eb Shipni. Ata n\u00eb Shipni, kjo gjya osht ndrua, e naj ne nuk osht ndrua kurxho naj ne osht originale ajo gjye \u00e7ish osht fol n\u00eb ket reth t\u00eb Shkodres mbrapa 300 vjet e kur s\u2019osht ndrua. Ashtu, ne kemi ni relikt t\u00eb linguistik\u00ebs \u00e7ish osht shum interesant kta shkenctor \u00e7ish jan specialista p\u00ebr historin e gjyes arbnore ship. Un mendoj se dyet me bo ket fjalor se p\u00ebr nizet ose trilet vjet kjo gjye pak ko pak po biret e dyet me rua ata \u00e7ish der tash osht rue. Ky fjalor, jo vet\u00ebm ko me dye shkenctarve, van e arbreshve gji kan n\u00ebrmend me rua ket gjye n\u00eb Arbnesh. \u00c7ish tash mjaft jet \u00e7ish dojn me sua ket gjya e dojn me rua gjyen t\u00eb arbneshve. Kjo ideja ko me ken ni ob\u00ebl pra si me rua ket gjya e jo si me bir se njizet-trilet vjet ne shkot keshtu pak ndokush ko me dit arbnisht. Un e kam san n\u00eb recensen teme \u00e7ish vlera e randsi ko ky fjalor \u00e7ish e ke bo ship. Faleminderit pe arbneshve e lingvistave \u00e7ish kan me pat me lexua.
\nCili \u00ebsht\u00eb mesazhi i Juaj p\u00ebr shqiptar\u00ebt n\u00eb Strug\u00eb e gjetiu?
\nDuet pe n\u00eb Strug\u00eb, e jo ve\u00e7 n\u00eb Strug\u00eb po n\u00eb gji gjytetat e katundat ku mbesin gjol shiptrar\u00ebt duet me rua dialketin. Se nuk duet me pat ve\u00e7 gjyen letrare. Ajo osht ni gjye artificiale jo ve\u00e7 n\u00eb Shipni, van e n\u00eb gji shtetat tjer. Por keta dialekta,\u00a0 keta duet mi rua se n\u00eb dialekta po ruen originalitetat si me san, si suet n\u00eb popul, kjo gjya letrare nuk folet naj jet, naj popul\u00a0 por folet dialekti n\u00eb secilin\u00a0 gjytet e secilin\u00a0 katund. Duet mi rua k\u00ebto dialekta e ashtu jo ve\u00e7 n\u00eb Strug\u00eb po e n\u00eb Arbnesh, n\u00eb Tiran dyet mi rua gji kto fjala, gji kto format gramatikale e ashtu kena me dit mbrapa ni\u00e7ind vjet, dy\u00e7ind vjet se sfar gjye ko ken n\u00eb Shipni n\u00eb ket moment.
\nKur prof.Shandri do t\u00eb na vij\u00eb p\u00ebr vizit\u00eb p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Strug\u00eb?
\nKur kom me ken i sirur. Un kom ken ni er n\u00eb Strug\u00eb, e kom poe Strug\u00ebn, fort ma kanda. Osht gjytet i bukur e kur kom p\u00ebrbie n\u00eb at rug\u00ebn me gur e kom ndie si n\u00eb Dalmaci. Un mendoj se kam me u sye se osht ni gjytet me san t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn bash i bukur.<\/p>\n

Ulqin-Strug\u00eb, 9 gusht 2008
\nIntervistoi Mehmet Latifi<\/strong><\/p>\n

www.buzuku.info
\n\n\t\t