{"id":34624,"date":"2010-06-12T14:48:22","date_gmt":"2010-06-12T12:48:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=34624"},"modified":"2010-06-12T14:48:22","modified_gmt":"2010-06-12T12:48:22","slug":"ulqini-deshmi-e-shekujve-mbas-pushtimit-turk-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2010\/06\/12\/ulqini-deshmi-e-shekujve-mbas-pushtimit-turk-2\/","title":{"rendered":"Ulqini d\u00ebshmi e shekujve: Mbas pushtimit turk ( 2)"},"content":{"rendered":"

\"Kalaja<\/a>Me nj\u00eb tjet\u00ebr pamje e fizionomi zhvillimi paraqitet Ulqini, gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb sundit t\u00eb Perandoris\u00eb Otomane, qysh prej vitit 1517, kur ky qytet bie n\u00eb dor\u00eb t\u00eb pushtuesve mizor\u00eb turq.
\nAjo q\u00eb bie n\u00eb sy, \u00ebsht\u00eb se Ulqini pushtohet m\u00eb von\u00eb se disa qytete t\u00eb tjera t\u00eb trojeve etnike shqiptare, kjo me sa duket m\u00eb s\u00eb shumti lidhet m\u00eb pozit\u00ebn e saj strategjike, si dhe r\u00ebnd\u00ebsia q\u00eb kishte p\u00ebr Venedikun vet\u00eb Ulqini.<\/p>\n

Qyteti sulmohet barbarisht dhe me t\u00eb gjith\u00eb fuqit\u00eb ushtarake turke nga komandanti i ekspeditave Ahmet Pasha, i cili, m\u00eb n\u00eb fund mundi t\u00eb mposht\u00eb q\u00ebndres\u00ebn e hekurt antijeni\u00e7ere t\u00eb vendasve, q\u00eb drejtoheshin me merit\u00eb nga kryekomandanti Serra Martinegro. Trim\u00ebria e vendasve tregohet edhe tek dhe dhjet\u00eb motra t\u00eb nj\u00eb kuvendi fran\u00e7eskan (murgesha), t\u00eb cilat, p\u00ebr t\u00eb mos r\u00ebn\u00eb n\u00eb duart e barbar\u00ebve turq hidhen nga Kalaja e Ulqinit n\u00eb det. Kjo t\u00eb kujton historin\u00eb e grave suliote q\u00eb hidhen nga shk\u00ebmbi p\u00ebr t\u00eb mos r\u00ebn\u00eb n\u00eb duar t\u00eb haremxhive otoman\u00eb. Dhe historia e vendasve, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb \u00ebsht\u00eb e mbushur me shembuj trim\u00ebrie e luftrash t\u00eb vendosura, kund\u00ebr ekspeditave ndeshkuese turke.<\/p>\n

Qet\u00ebsia dhe zhvillimi i gjithansh\u00ebm i qytetit shkat\u00ebrrohen dhe qengji, q\u00eb ishte simbol i paqes p\u00ebr ulqinasit z\u00ebvend\u00ebsohet minare islame me yll e h\u00ebn\u00ebn turke t\u00eb pushtuesve. Nga ana e tjet\u00ebr, n\u00eb Ulqin, filloi t\u00eb rigjasll\u00ebrohet kultura e pirat\u00ebris\u00eb ose e grabitjes, q\u00eb gjat\u00eb sundimit turk mori p\u00ebrpjestime alarmante. Nga kjo koh\u00eb, ulqinak\u00ebt, fillojn\u00eb t\u00eb dallohen si kusar\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm, q\u00eb sulmonin anije t\u00eb ndryshme n\u00ebp\u00ebr detin Adriatik dhe detin Mesdhe dhe luftonin kund\u00ebr anijeve t\u00eb krishtera t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Venedikut, t\u00eb Bok\u00ebs s\u00eb Kotorrit dhe t\u00eb vendeve t\u00eb tjera t\u00eb Dalmacis\u00eb.<\/p>\n

Kusaria e Ulqinit me anije piraterie, ka ekzistuar q\u00eb nga koha ilire dhe gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb nd\u00ebrrimit t\u00eb sunduesve t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe sipas interesit p\u00ebr pasurim t\u00eb shpejt t\u00eb tyre her\u00eb \u00ebsht\u00eb zvog\u00ebluar e her\u00eb \u00ebsht\u00eb zgjeruar, duke qen\u00eb nj\u00eb problem serioz p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb bregdetin dalmat dhe at adriatik e jonian.
\nVijim\u00ebsia e jet\u00ebs detare dhe lul\u00ebzimi i pirateris\u00eb (vjedhjeve dhe grabitjeve n\u00eb det), tashm\u00eb u b\u00eb nj\u00eb penges\u00eb serioze edhe p\u00ebr vet\u00eb turqit, q\u00eb filluan t\u00eb merren seriozisht me luft\u00ebn kund\u00ebr pirateris\u00eb detare. Kjo p\u00ebr faktin, se shum\u00eb nga anijet e tyre b\u00ebhen pre e grabitjeve t\u00eb kusar\u00ebve ulqinak\u00eb. Pirat\u00ebt e detit, mendohet se deri n\u00eb shekullin XVII kishin arritur t\u00eb zot\u00ebronin nj\u00eb flot\u00eb detare deri n\u00eb 170 anije, dhe q\u00eb t\u00eb gjitha ishin t\u00eb ankoruar n\u00eb brigjet e Ulqinit.<\/p>\n

Hovi i madh q\u00eb mori dejtaria dhe lul\u00ebzimi i pirateris\u00eb, krijoi kushte q\u00eb qyteti t\u00eb zgjerohet dhe t\u00eb largohet ngadal\u00eb nga dyert e muret e Kalas\u00eb s\u00eb Ulqnit,. Fillojn\u00eb k\u00ebshtu t\u00eb krijohen lagje dhe qendra t\u00eb reja banimi, sheshe, hamame, kroje, xhamia, teqe, q\u00eb dallohen p\u00ebr karakterin oriental turk t\u00eb tyre. Gjurm\u00ebt e bot\u00ebs islame fillojn\u00eb t\u00eb shihen m\u00eb shpesh. Ata ishin ngritur mbi themelet e bot\u00ebs kristiane, q\u00eb lul\u00ebzoi shum\u00eb shekuj m\u00eb par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb trev\u00eb. Islamizimi dhe kultura e saj e shpat\u00ebs, filloi \u201clul\u00ebzimin\u201d dhe t\u00eb jap\u00eb frytet e veta shkat\u00ebrruese t\u00eb vlerave autoktone iliro \u2013 abr\u00ebrore dhe kristiane.<\/p>\n

Por shum\u00eb nga vlerat e kultur\u00ebs s\u00eb lasht\u00eb kristiane mbijetojn\u00eb, fal\u00eb q\u00ebndreses s\u00eb hekurt t\u00eb vendasve, t\u00eb cil\u00ebt gjithsesi rezistojn\u00eb me t\u00eb gjitha m\u00ebnyrat. Nj\u00eb pjes\u00eb e vendasve q\u00eb kishin pasuri, p\u00ebr t\u00eb mos i humbur ato i n\u00ebnshtrohen islamizimit, duke vijuar t\u00eb ruajn\u00eb sundimin e tyre, tashm\u00eb si sh\u00ebrbetor t\u00eb Perandoris\u00eb Otomane t\u00eb koh\u00ebs. T\u00eb l\u00ebkundurit, me natyr\u00ebn e tyre servile dhe telit t\u00eb p\u00ebrdredhur u b\u00ebn\u00eb vasal t\u00eb pushtuesve, duke i sh\u00ebrbyer atyre n\u00eb administrat\u00eb, p\u00ebr n\u00ebnshtrimin e pjes\u00ebs tjet\u00ebr ulqinake jo islame.<\/p>\n

Administrata e re turke p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb konvertimin e popullsis\u00eb s\u00eb krishter\u00eb n\u00eb islame, aplikon ligje t\u00eb dhunshme shtyp\u00ebse. Nj\u00eb nd\u00ebr k\u00ebta \u00ebsht\u00eb edhe taksa e gjizes p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt, gj\u00eb q\u00eb e shpejtoi procesin e konvertimit n\u00eb fen\u00eb islame. N\u00eb disa raste u shfaq edhe dukuria e p\u00ebrhapur askohe, q\u00eb njihet me emrin laramanizimit, ku t\u00eb krishter\u00ebt dit\u00ebn n\u00eb rrug\u00eb dalin me emra musliman\u00eb, kurse n\u00eb sht\u00ebpi ushtrojn\u00eb ritet e besimit t\u00eb ritit katolik. Por jo t\u00eb pak\u00ebt ishin edhe besimtar\u00ebt katolik\u00eb, q\u00eb me sakrifica e mbijetes\u00eb shembullore ruajt\u00ebn gjuh\u00ebn shqipe, kultur\u00ebn, traditat e lashta shqiptare dhe sot jan\u00eb shembull i shk\u00eblqyer i vijimsis\u00eb s\u00eb tradit\u00ebs s\u00eb hershme kristiane e iliro \u2013 arb\u00ebrore n\u00eb trojet st\u00ebrgjyshore shqiptare.<\/p>\n

Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe Ulqini, kishte nj\u00eb kantier detar, ku nd\u00ebrtoheshin me material druri anije t\u00eb tonazheve t\u00eb ndryshme, q\u00eb dallohen p\u00ebr shpejt\u00ebsin\u00eb e tyre, n\u00eb p\u00ebrshtatje me koh\u00ebn. Anijet m\u00eb t\u00eb njohura ishin ato q\u00eb njihen me emrin galeota.<\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb mbijetuar dhe ruajtur tregtin\u00eb me produkte t\u00eb ndryshme ushqimore dhe blegtorale, tregtar\u00ebt ulqinak\u00eb shpesh n\u00ebn mask\u00ebn e flamurit t\u00eb pirateris\u00eb b\u00ebnin tregti me vendet e ndryshme, duke iu fshehur pirat\u00ebve shum\u00eb t\u00eb rreziksh\u00ebm, q\u00eb jo vet\u00ebm u merrnin shpesh mallin por edhe krejt anijen ose e digjnin ne mes t\u00eb detit.
\nN\u00eb vitin 1718 u vendos paqja nga sulmet e furishme t\u00eb anijeve pirate, q\u00eb n\u00eb histori ka hyr\u00eb me emrin Paqja e Pozharevcit. M\u00eb von\u00eb shqiptar\u00ebt e ulqinak\u00eb nuk zbatuan m\u00eb von\u00eb as Paqen e Beogradit (1739). K\u00ebtu u trajtua \u00e7\u00ebshtja delikate e pirateris\u00eb, q\u00eb ndalohej sipas ligjeve t\u00eb koh\u00ebs dhe \u00e7\u00ebshtja e dyt\u00eb ajo e Kalas\u00eb s\u00eb Ulqinit. Ata q\u00eb vijonin t\u00eb grabisnin n\u00eb det t\u00eb hapur, ishte parashikuar q\u00eb t\u2019u merreshin galeotat (anijet) dhe nuk kishin li\u00e7enc\u00eb (t\u00eb drejt\u00ebn e lej\u00ebs), p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar anije t\u00eb tjera. Jo gjith\u00e7ka q\u00eb thuhet e shkruhet zbatohet. Marr\u00ebveshjen e Paqes s\u00eb Pozharevcit, nuk e zbatuan as pirat\u00ebt shqiptar\u00eb ulqinak\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, vijuan zanatin e tyre t\u00eb vjet\u00ebr. Nga k\u00ebto grabitje si gjithnj\u00eb vazhdonin ta p\u00ebsonin anijet tregtare t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Venedikut, bregdetit dalmat dhe vet\u00eb ato t\u00eb Perandoris\u00eb Otomane.<\/p>\n

N\u00eb shekullin XVII, pirateria aq e p\u00ebrhapur n\u00eb detin Adriatik fillon t\u00eb shuhet dhe gradualisht filloi t\u00eb vendoset jeta tregtare normale n\u00eb limane dhe shk\u00ebmbimi i mallrave me anije tregtare n\u00eb detet e hapura. N\u00eb Ulqin vijon tregtaria, zejtaria, peshkimi, kultivimi i ullishteve, bujq\u00ebsia, blegtoria etj. Por s\u00ebrisht kishte raste piraterie, por ato ishin t\u00eb shk\u00ebputura dhe t\u00eb rralla. Nga ana e tjet\u00ebr, u b\u00ebn\u00eb shum\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb ndaluar tregtin\u00eb e skllev\u00ebrve zezak\u00eb dhe se n\u00eb Ulqin, mendohet se kan\u00eb jetuar 100 familje zezake.<\/p>\n

N\u00ebse do t\u00eb shohim gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb udh\u00eb t\u00eb sukseshme dhe peripecish, q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb kaloj\u00eb Ulqini, rezulton se qyteti, prej koh\u00ebrave t\u00eb lashta deri n\u00eb dit\u00ebt tona mbeti si simbol i q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb orekseve grabiqare t\u00eb pushtuesve t\u00eb ndrysh\u00ebm q\u00eb kaluan n\u00eb k\u00ebt\u00eb trev\u00eb, duke mbijetuar dhe ruajtur kultur\u00ebn e vet autoktone iliro \u2013 arb\u00ebrore \u2013 shqiptare me origjinalitet, ndon\u00ebse shihen edhe gjurm\u00eb t\u00eb ndikimit t\u00eb kulturave t\u00eb huaja n\u00eb shum\u00eb l\u00ebme. Me gjith\u00eb tramvajet e jet\u00ebs, qyteti nuk u kthyer n\u00eb g\u00ebrmadh\u00eb ose n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb vdekur, sikurse r\u00ebndom\u00eb kan\u00eb ndodhur me shum\u00eb qytet bregdetare lindore t\u00eb bregdetit Adriatik e Jon apo m\u00eb tej n\u00eb Mesdhe.<\/p>\n

Ulqini, mbeti simbol i vijimsis\u00eb s\u00eb jet\u00ebs ose i lul\u00ebzimit t\u00eb detaris\u00eb, peshkimit, tregtis\u00eb, pirateris\u00eb p\u00ebr disa shekuj me radh\u00eb e zejeve t\u00eb tjera etj., duke ruajtur ve\u00e7ant\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs autoktone. N\u00ebse do t\u00eb flasim p\u00ebr koh\u00ebn e sotme, shohim se qyteti, i p\u00ebrshtatet shum\u00eb shpejt kushteve t\u00eb ekonomis\u00eb s\u00eb tregut. K\u00ebtu nis dhe lul\u00ebzon me p\u00ebrpjestime t\u00eb shpejta turizmi bregdetar, kondrinor, arkeologjik, sendeve artistike antike etj., e favorizuar edhe nga kushtet e favorshme klimatike dhe ekonomike n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn gjendet asokohe ish \u2013 Jugosllavia. N\u00eb mesin e shekullit t\u00eb kaluar (XX), shum\u00eb turist\u00eb nga Europa Per\u00ebndimore, b\u00ebhen frekuentues t\u00eb rregullt sezonal, t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb kaltra dhe t\u00eb pastra, t\u00eb klim\u00ebs s\u00eb sh\u00ebndetshme bregdetare ulqinake dhe vizitor t\u00eb kalas\u00eb s\u00eb Ulqinit e vlerave t\u00eb tjera historike t\u00eb qytetit, duke u b\u00ebr\u00eb shum\u00eb shpejt nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb njohurat n\u00eb Europ\u00eb.
\n(Fund)<\/p>\n

Nga Gjon Frani Ivezaj, historian
\n\n\t\t