{"id":40081,"date":"2010-11-25T12:53:40","date_gmt":"2010-11-25T11:53:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=40081"},"modified":"2010-11-25T12:53:40","modified_gmt":"2010-11-25T11:53:40","slug":"veshtrim-mbi-romanin-%e2%80%9climani-i-qetesise%e2%80%9d-te-hajro-ulqinakut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2010\/11\/25\/veshtrim-mbi-romanin-%e2%80%9climani-i-qetesise%e2%80%9d-te-hajro-ulqinakut\/","title":{"rendered":"V\u00ebshtrim mbi romanin \u201cLimani i qet\u00ebsis\u00eb\u201d t\u00eb Hajro Ulqinakut"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>F\u00ebmij\u00ebt e detit<\/strong>
\nLeksiku (breg)detar \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i theksuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb roman. Narratori\u00a0num\u00ebron, disa her\u00eb gjat\u00eb zhvillimit t\u00eb romanit, nj\u00ebrin pas tjetrit emrat\u00a0e llojeve t\u00eb ndryshme t\u00eb peshqve (qefulli, bofka, gjanca, bukurina,\u00a0shapurina, merxhani, sargjet…, por edhe algat, gocat-mushullat,\u00a0k\u00ebrmijt, iriq\u00ebt, kuajt e detit… ), her\u00eb t\u00eb tjera ato t\u00eb flor\u00ebs s\u00eb ishullit\u00a0(ulliri, lari, tr\u00ebndafilat e egj\u00ebr, manaferrat, agavat e lul\u00ebzuara, kivi,\u00a0rozmarina, sherbelja, livanda, rrushi, fiqt\u00eb \u201clingidingi\u201d…), diku p\u00ebrmenden\u00a0mjetet e peshkimit (grepi, tonja, fildispanja, fuzhnja, njicat,\u00a0tratka, karruba…), e diku-diku edhe pjes\u00ebt e lundr\u00ebs (bashi, ki\u00e7i,\u00a0kalluma, spiranca, cima, rremi i bark\u00ebs…), personazhet e mitologjis\u00eb\u00a0(sirenat, nimfat, muzat, flo\u00e7kat, or\u00ebt, zanat, shtojzovallet… etj.). Pra,\u00a0nj\u00eb roman – leksikon i termave q\u00eb kan\u00eb lidhje me detin dhe me jet\u00ebn\u00a0pran\u00eb tij e n\u00eb t\u00eb.
\nAutori, ne parantezen e vendosur nen\u00a0titullin e romanit, sqaron se ky liber eshte\u00a0nje roman per femije dhe te rinj. Ne kete\u00a0menyre ai permbush njerin nga parakushtet\u00a0dalluese te letersise per femije, dedikimin\u00a0e vepres nga vete autori – per lexuesin\u00a0e nje grupmoshe te caktuar. Natyrisht\u00a0qe ky qellim nenkupton pastaj edhe disa\u00a0vecori te tjera karakteristike per veprat e\u00a0kesaj dege te letersise.\u00a0Shtate (krye)personazhet femije jane nje\u00a0tjeter tipar qe kete liber e bejne terheqes\u00a0per lexuesit e vegjel, te cilet me siguri qe\u00a0me lehte dhe me natyrshem identifikohen\u00a0me personazhe \u201cbashkemoshatare\u201d.\u00a0Emrat e femijeve kane formen e nofkave:\u00a0Filozofi, Turisti (nga Kosova), Baro, Didi,\u00a0Lili, Beli dhe Xito, qe po ashtu, qofte edhe\u00a0si nuanca, kontribuojne ne rrumbullakesimin\u00a0e ambientit.\u00a0Ngjarja e romanit zhvillohet ne det, kryesisht\u00a0ne nje ishull. Shtate femije nga Lagja\u00a0e Ranes ndermarrin nje aventure verore.\u00a0Me sandallin (lundren) e vet ata cajne\u00a0detin ne kerkim te nje ishulli, si nje ekspedite\u00a0hulumtuesish te vegjel. Ne ishull,\u00a0nen malin qe ka per emer nje epitet antropomorf,\u00a0Mjekermadhi, ata zbulojne nje\u00a0gji pitoresk dhe vendosin te ankorohen\u00a0aty, qe pastaj te njihen me brendesine e\u00a0ishullit.\u00a0Teknika e shkrimit eshte kryesisht realiste,\u00a0sepse gjithcka qe ndodh eshte e\u00a0tille qe mund te ngjaje ne jeten e perditshme.\u00a0Kompozicioni linear i rrefimit\u00a0nderpritet nga disa sqarime, here ne trajten\u00a0e nderhyrjeve te narratorit ne forme\u00a0sentencash, fjalesh te urta, ose ne forme\u00a0citatesh biblike apo shenimesh te tipit\u00a0leksikografik, e here nepermjet fjaleve te\u00a0Plakut shtatvigan i cili jetonte i vetmuar\u00a0ne ishull, si nje \u201cRobinson Kruso\u201d indigjen,\u00a0qe \u201cdinte shume legjenda, mite, perralla e\u00a0histori, te lashta, te vjetra, sa vete Ulqini!\u201d.\u00a0Jane pikerisht keto elemente te prozes se\u00a0fantazise qe thyejne kornizat e \u201crealizmit\u201d,\u00a0prandaj edhe thash me siper: – kryesisht\u00a0realiste.\u00a0Pervec rrefimit ne proze ka edhe vargje,\u00a0qe duket te jene huazuar nga ndonje kenge popullore, por edhe dialog te dhene\u00a0ne formen grafike karakteristike per\u00a0gjinine e drames sic ndodh ne dialogun\u00a0ndermjet Babait plak dhe te Birit te tij qe\u00a0eshte kthyer nga mergimi per ta nxjerre\u00a0prindin nga \u201ctramuntana\u201d e jetes, sic e\u00a0quan ai figurativisht luften.\u00a0Temat e ketij libri, po qe se lihet anash ajo\u00a0e kerkimit te aventures nga ana e femijeve\u00a0ne det, jane shume serioze, si per\u00a0shembull lufta, e cila hijen e vet te shemtuar\u00a0e zgjat deri ne vete Limanin e Qetesise,\u00a0nepermjet lajmeve qe emeton Radio\u00a0Deti, apo ajo e kurbetit e cila reflektohet\u00a0ne figuren e vetmuar te plakut Bato Iliri\u00a0qe e mban deren gjithmone hapur me\u00a0shpresen se do t\u2019i kthehet djali nga vendi\u00a0i huaj.\u00a0Ne strukturen kompozicionale te romanit\u00a0jane inkorporuar leksione te vogla per\u00a0historine e ilireve, te arberesheve dhe te\u00a0shqiptareve, pastaj edhe disa shpjegime\u00a0per disa figura mitologjike etj. etj.\u00a0Leksiku (breg)detar eshte shume i theksuar\u00a0ne roman. Narratori numeron, disa\u00a0here gjate zhvillimit te romanit, njerin\u00a0pas tjetrit emrat e llojeve te ndryshme te\u00a0peshqve (qefulli, bofka, gjanca, bukurina,\u00a0shapurina, merxhani, sargjet…, por edhe\u00a0algat, gocat-mushullat, kermijt, iriqet,\u00a0kuajt e detit… ), here te tjera ato te flores\u00a0se ishullit (ulliri, lari, trendafilat e egjer,\u00a0manaferrat, agavat e lulezuara, kivi, rozmarina,\u00a0sherbelja, livanda, rrushi, fiqte\u00a0\u201clingidingi\u201d…), diku permenden mjetet e\u00a0peshkimit (grepi, tonja, fildispanja, fuzhnja,\u00a0njicat, tratka, karruba…), e diku-diku\u00a0edhe pjeset e lundres (bashi, kici, kalluma,\u00a0spiranca, cima, rremi i barkes…), personazhet\u00a0e mitologjise (sirenat, nimfat,\u00a0muzat, flockat, oret, zanat, shtojzovallet…\u00a0etj.). Pra, nje roman – leksikon i termave\u00a0qe kane lidhje me detin dhe me jeten\u00a0prane tij e ne te.\u00a0Frymen serioze te \u201cLimanit te Qetesise\u201d\u00a0autori e tehollon me disa caste humoristike,\u00a0por qe jane ndoshta teper te rralla\u00a0ne kete roman, si p.sh. ne ate fjaline qe\u00a0thote peshkatari plak kur i fton femijet\u00a0per dreke: \u201cPra, shkojme ne dreke te lala\u00a0Gjoni dhe hame peshk sa te doni!\u201d\u00a0Hajro Ulqinaku, ne kete roman letersine e\u00a0ve ne sherbim te propagandimit te librit, vertet jo si nje predikues i merzitshem\u00a0por megjithate si nje pedagog fjalebute.\u00a0\u201cNga libri i mire do te mesosh dicka te re\u00a0sa here e (ri)lexon. Me mire ta lexosh nje\u00a0liber te vlershem disa here, se shume libra\u00a0te dobet nga nje here\u201d, – u thot plaku\u00a0i ishullit femijeve ne ndarje dhe u dhuron\u00a0te gjitheve per kujtim nga nje liber, qe i\u00a0kishte blere me te hollat qe i fitoi kur ne\u00a0qytet shiti fiq dhe peshq…\u00a0Megjithese ne faqen e parafundit idilin\u00a0e Lagunes se Qetesise e kercenon rrezikshem\u00a0anija e zeze me paramilitare, ne epilogun\u00a0e romanit thuhet se ne vendin ku\u00a0qe ankoruar anija shkaterruese \u2013 destrojer\u00a0tani ishte ngritur nje hotel i vogel dhe\u00a0shume i bukur, nga tarraca e te cilit plaku\u00a0i ishullit veshtronte te birin qe ishte kthyer\u00a0nga kurbeti dhe familjen e tij, te cilet\u00a0laheshin ne det. Ky fund i gezuar, si nje\u00a0mesazh edukativ qe shpreh kendshikimin\u00a0optimist ndaj jetes, eshte i natyrshem\u00a0dhe i vetekuptueshem, kur behet fjale per\u00a0letersine per femije.\u00a0Pershtypja qe i le nje lexuesi te rritur ky\u00a0roman eshte se mbizoterojne dialogu dhe\u00a0pershkrimet e pamjeve dhe peizazheve,\u00a0kurse aksioni i gjalle, veprues, dhe humori,\u00a0qe mendoj se jane te domosdoshem ne\u00a0nje veper letrare per femije, jane me pakice.\u00a0Shpjegimet e natyres leksikografike\u00a0per figurat mitologjike dhe leksionet me\u00a0interpretime te historise, qe jepen ne roman,\u00a0krijojne imazhin e nje teresie te perthyer,\u00a0teper te fragmentizuar, qe ndoshta\u00a0nga te rriturit edhe mund te gelltitet, por\u00a0nga femijet me veshtire.\u00a0Romani ne fjale ka mjaft elemente te\u00a0perbashketa me romanin tjeter te H. Ulqinakut,\u00a0\u201cGjiri i Shpreses\u201d. Ne te dy keto vepra grupi i femijeve numeron shtate\u00a0veta, madje disa edhe quhen njesoj.\u00a0Gjithashtu, ne te dy rastet grupi i femijeve\u00a0niset ne nje aventure detare dhe\u00a0zbulon nje ishull me gjirin ekzotik. Edhe\u00a0plaku me trup vigani i ishullit, ose Bato Iliri,\u00a0del i ngjashem ne te dy romanet. \u201cGjiri\u00a0i Shpreses\u201d nuk permban leksione historiko-\u00a0leksikografike sic ndodh te \u201cLimani i\u00a0Qetesise\u201d, aty ne vend te aluzionit politik\u00a0qe te \u201cLimani …\u201d eshte i nxitur si refleksion\u00a0ndaj luftes aktuale vjen ne shprehje\u00a0dinamika e ngjarjeve. Te \u201cGjiri i Shpreses\u201d\u00a0nuk eshte kompleksiteti i syzheut ai qe\u00a0preokupon vemendjen e lexuesit, por\u00a0rrjedha e natyrshme e ngjarjes dhe gjalleria\u00a0e personazheve, prandaj edhe arrin\u00a0nje nivel artistik me te larte sesa \u201cLimani\u00a0i Qetesise\u201d.\u00a0Pavaresisht prej kesaj, kritiken me kompetente\u00a0per shkallen dhe cilesine e komunikimit\u00a0qe ky roman vendos me femijet\u00a0dhe te rinjte mund (dhe do) ta japin\u00a0vetem ata.\u00a0\u201cLimani i Qetesise\u201d, por edhe \u201cGjiri i\u00a0Shpreses\u201d ta rikujtojne romanin \u201cShpella e\u00a0pirateve\u201d te Petro Markos, por edhe romanin\u00a0dikur shume popullor ne republikat\u00a0ish-jugosllave \u201cBratov\u0161\u010dina Sinjega galeba\u201d\u00a0(Shoqeria \u201cPulebardha kalteroshe\u201d) te\u00a0autorit slloven Tone Selishkar. Madje, ne\u00a0kuadrin e letersise per femije dhe te rinj,\u00a0ne permasa nderkombetare, ekziston nje\u00a0biblioteke e tere (si nen-zhaner) me aventura\u00a0te shoqerive te femijeve aventuriere.\u00a0Hajro Ulqinaku me romanin \u201cLimani i\u00a0Qetesise\u201d lexuesve ua dhuron nje rrefim\u00a0te ngrohte, te vendosur ne ambientin\u00a0mesdhetar te Ulqinit, me femije, drite\u00a0dhe arome deti.<\/p>\n

Anton Goj\u00e7aj
\nKoha Javore<\/strong>
\nFotografit jan t\u00eb marrura nga galeria private e tij\u00eb n\u00eb Facebook<\/strong>
\n\n\t\t