{"id":46437,"date":"2011-05-15T12:37:10","date_gmt":"2011-05-15T11:37:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=46437"},"modified":"2011-05-15T12:37:28","modified_gmt":"2011-05-15T11:37:28","slug":"shasi-ilir-i-365-kishave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2011\/05\/15\/shasi-ilir-i-365-kishave\/","title":{"rendered":"Shasi ilir i 365 kishave"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Qytet\u00ebrimi shqiptar m\u00eb shum\u00eb ndodhet n\u00ebn dhe sesa mbi t\u00eb. N\u00eb viset etnike shqiptare n\u00eb Mal t\u00eb Zi, e mbi t\u00eb gjitha n\u00eb rajonin e Ulqinit, jan\u00eb nj\u00eb num\u00ebr i madh i monumenteve t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb nga historia jon\u00eb e hershme, ku z\u00eb vend edhe qyteti i lasht\u00eb i Shasit, sot qytet q\u00eb nuk banohet.<\/p>\n

Shasi \u00ebsht\u00eb vendbanim antik ilir, i cili ngrihet n\u00eb malin po me t\u00eb nj\u00ebjtin em\u00ebr. K\u00ebndej pari, n\u00eb periudh\u00ebn antike ka kaluar rruga e lasht\u00eb lidh\u00ebse n\u00eb mes Ulqinit dhe Shkodr\u00ebs. Shasi n\u00eb literatur\u00eb njihet si: Suatio, Sua\u00e7o, Savocci, Svaciao, Fshas etj. Baza e qytetit t\u00eb lasht\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar nga gur\u00ebt e m\u00ebdhenj, nd\u00ebrsa murin rrethues stihit\u00eb e koh\u00ebs e kan\u00eb d\u00ebmtuar shum\u00eb; ky mur bart vlera t\u00eb m\u00ebdha arkitektonike dhe artistike. Edhe sot e k\u00ebsaj dite aty q\u00ebndrojn\u00eb dy portat e qytetit.<\/p>\n

Shasi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb u p\u00ebrmend n\u00eb dekretin e pap\u00ebs Aleksandri i Dyt\u00eb m\u00eb 1067 si qytet Ipeshkvi. N\u00eb vitin 1183 pushtohet nga Stefan Nemanja dhe me at\u00eb rast barbar\u00ebt e shkat\u00ebrruan Shasin. Qyteti u m\u00ebk\u00ebmb, por p\u00ebrs\u00ebri pasoi sulmi i mongol\u00ebve m\u00eb 1242, t\u00eb cil\u00ebt e shkat\u00ebrruan krejt\u00ebsisht.<\/p>\n

N\u00eb fund t\u00eb shekullit XIII e rind\u00ebrtoi mbret\u00ebresha Jelena, ku edhe p\u00ebrjetoi kulmin e vet qytetar dhe tregtar deri n\u00eb shekullin XVI, kur p\u00ebrfundimisht u sulmua dhe u shkat\u00ebrrua nga turqit, m\u00eb 1571. Nga ky vit Shasi njihet si \u201cqyteti i vdekur\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vit turqit e pushtojn\u00eb edhe Ulqinin dhe Tivarin, ku banor\u00ebt vriten dhe qyteteve iu vihet zjarri.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, kur kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me veprimin kishtar, Shasi ka pasur kisha aq sa ka dit\u00eb viti e q\u00eb \u00ebsht\u00eb rast unik n\u00eb bot\u00eb, kurse tani shihen vet\u00ebm themelet e tet\u00eb kishave, t\u00eb cilat i p\u00ebrmend edhe Justiniani (1533) dhe m\u00eb von\u00eb Marin Bici (1610), katedralja e Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00ebn Gjonit, e nd\u00ebrtuar me stil gotik dhe Kisha e fran\u00e7eskan\u00ebve t\u00eb Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb, t\u00eb lashta rreth 1300 vjet. T\u00eb gjitha kishat n\u00eb Shas kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb zbukuruara me dekorime arkitektonike dhe freska, e n\u00eb disa edhe tani dallohen gjurm\u00ebt e ngjyrave n\u00eb mure.<\/p>\n

Pjes\u00ebt e mbetura t\u00eb fortes\u00ebs gjenden n\u00eb shkrepa. P\u00ebrve\u00e7 Shasit n\u00eb periudh\u00ebn veneciane rreth Liqenit t\u00eb Shkodr\u00ebs ishin edhe qytetet Trishti, Danja dhe Sarda.<\/p>\n

Arqipeshkvia e Tivarit (mbi 900 vjet) ishte baza kryesore e katolicizmit n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut, por edhe ipeshkvia e Shasit e luante t\u00eb nj\u00ebjtin rol p\u00ebr zon\u00ebn e vet. N\u00eb vitin 1443 ipeshk\u00ebv i Shasit ka qen\u00eb Pal\u00eb Dushmani.<\/p>\n

Edhe Pjet\u00ebr Bogdani e p\u00ebrmend Shasin n\u00eb shkrimet e tij duke th\u00ebn\u00eb se shtrihet n\u00eb per\u00ebndim mbi qytetin e Tivarit, n\u00eb veri deri te Kravari dhe n\u00eb lindje p\u00ebrfundon me lumin Buna.<\/p>\n

Sikur t\u00eb b\u00ebheshin hulumtime n\u00ebnujore, do t\u00eb gjendej edhe m\u00eb shum\u00eb nga Shasi, kjo trash\u00ebgimi e pa hulumtuar nga ana e jon\u00eb \u00ebsht\u00eb fshehur nga sllav\u00ebt me shekuj. Ka edhe fakte q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb se gjat\u00eb ver\u00ebs, kur niveli i ujit t\u00eb liqenit t\u00eb Shasit \u00ebsht\u00eb i ul\u00ebt shihen pjes\u00eb t\u00eb mureve t\u00eb sht\u00ebpive t\u00eb dikurshme t\u00eb banimit.<\/p>\n

Periudha ilire<\/strong><\/p>\n

Gjetjet arkeologjike e provojn\u00eb se qytetin e Shasit t\u00eb panjohur deri n\u00eb shekullin VIII n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e prek krishterimi i hersh\u00ebm n\u00eb periudh\u00ebn ilire. Ilirizmi i k\u00ebsaj kulture d\u00ebshmohet ve\u00e7mas nga nj\u00ebjt\u00ebsia tipologjike e objekteve t\u00eb kultur\u00ebs arkeologjike t\u00eb Shasit me kultur\u00ebn iliro-arb\u00ebrore t\u00eb Komanit.<\/p>\n

Shasi m\u00eb her\u00ebt u shnd\u00ebrrua n\u00eb hap\u00ebsira me vende t\u00eb fortifikuara sikurse tregon pozicioni i tij n\u00eb luft\u00ebn n\u00eb mes t\u00eb Papatit dhe Bizantit p\u00ebr t\u00eb zot\u00ebruar k\u00ebt\u00eb qytet n\u00eb koh\u00ebn e mesjet\u00ebs. Hulumtimet n\u00eb lokalitetin e Shasit t\u00eb vjet\u00ebr d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e vendbanimit parahistorik si baz\u00eb ku \u00ebsht\u00eb ngritur qyteti i Shasit pasi qe u b\u00eb zbulimi i kultur\u00ebs s\u00eb Komanit, me an\u00eb t\u00eb s\u00eb cilit u b\u00eb p\u00ebrcaktimi m\u00eb i sakt\u00eb i datimit t\u00eb objekteve sakrale q\u00eb kan\u00eb ekzistuar q\u00eb nga shekujt VI-VII.<\/p>\n

Ky vendbanim i lasht\u00eb p\u00ebrve\u00e7 r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb strategjike jepte edhe kushte t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr jet\u00eb, duke u par\u00eb edhe vendndodhja e tij n\u00eb liqenin e Shasit dhe Bun\u00ebn t\u00eb pasur me peshk, zogj, shtaz\u00eb t\u00eb egra dhe kushte t\u00eb tjera t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr blegtori dhe bujq\u00ebsi.<\/p>\n

Duke iu referuar nj\u00eb shkruesi t\u00eb panjohur dhe dor\u00ebshkrimit t\u00eb tij \u201cDulcigno secondo l\u2019antica descrizione\u2026\u201d, thuhet se \u201cn\u00eb k\u00ebt\u00eb trev\u00eb gjendej qyteti shum\u00eb i vjet\u00ebr i quajtur Shasi, ku duken gjurm\u00ebt e 365 kishave larg nga Ulqini 15 milje\u2026.\u2019. M\u00eb tej shkruan se \u201caf\u00ebr k\u00ebtij qyteti gjenden liqeni, shpella, burimi ujit dhe mali Lisinj\u00eb, Ledhet e Shasit dhe porta ku vdiq Kapedani i Qesarit, duke luftuar tmerr\u00ebsisht kund\u00ebr Pompejanit ku jan\u00eb edhe sot n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe si mrekulli nj\u00eb grop\u00eb e madhe, ende parrafshuar\u2026\u201d<\/p>\n

Shasi mesjetar<\/strong><\/p>\n

Nuk ka dyshim se Shasi mesjetar si qytet i zhvilluar \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar edhe n\u00eb numizmatik\u00eb, sepse i ka farkuar monedhat e veta,t\u00eb cilat e mbanin mbishkrimin Suacium, si dhe ajo q\u00eb e paraqet figur\u00ebn e Sh\u00ebn Palit Pag\u00ebzuesit, si mbrojt\u00ebs i qytetit, si dhe pirgun ashtu dhe k\u00ebshtjell\u00ebn me por\u00ebn madh\u00ebshtore t\u00eb k\u00ebtij qyteti.<\/p>\n

Versionet malazeze te k\u00ebsaj periudhe cekin se Stefan Nemanja (shek XIII) i shkat\u00ebrroi kishat shqiptare dhe librat e koh\u00ebs e kreu konvertimin me dhun\u00eb t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb mbetur n\u00eb ortodoks, gj\u00eb q\u00eb e cila p\u00ebrputhet me tradit\u00ebn gojore n\u00eb Shas, ku banor\u00ebt tani t\u00eb fshatit Shas thon\u00eb \u201dse t\u00eb gjitha kishat n\u00eb fillim ishin katolike\u201d.<\/p>\n

K\u00ebrkimet e para t\u00eb arkeologjis\u00eb jugosllave, q\u00eb u takojn\u00eb viteve 1980, zbuluan nj\u00eb hershm\u00ebri m\u00eb t\u00eb madhe se ajo q\u00eb dihej. Ishte pik\u00ebrisht trash\u00ebgimia ilire e kultures s\u00eb Shasit q\u00eb e trembi shkoll\u00ebn arkeologjike t\u00eb Beogradit. N\u00eb vitin 1985 Akademia e Shkencave t\u00eb Serbis\u00eb me nguti nd\u00ebrpreu hulumtimet, kur v\u00ebrejt\u00ebn se kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me nji qytet t\u00eb lasht\u00eb shqiptar\u00eb. Ky pra \u00ebsht\u00eb qyteti ilir i 365 kishave, q\u00eb n\u00eb fillim u shkat\u00ebrrua nga sllavet e pastaj e v\u00ebrteta e g\u00ebrmadhave t\u00eb tij u fsheh po ashtu nga sllavet.<\/p>\n

Vet\u00ebm ne, si njoh\u00ebs t\u00eb mir\u00eb t\u00eb vetvetes, dhe duke mos i mohuar rr\u00ebnj\u00ebt tona, mund ta shkruajm\u00eb historin\u00eb ashtu si\u00e7 duhet.<\/p>\n

Fahri Xharra<\/strong>
\nZeri.info
\nShikoni Fotogalerin e\u00a0Shasit ilir<\/strong><\/a>
\n\n\t\t