{"id":66128,"date":"2012-11-27T18:37:03","date_gmt":"2012-11-27T17:37:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=66128"},"modified":"2012-11-30T17:40:09","modified_gmt":"2012-11-30T16:40:09","slug":"ulqini-ne-kohen-e-shpalljes-se-pavaresise-se-shqiperise-video","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2012\/11\/27\/ulqini-ne-kohen-e-shpalljes-se-pavaresise-se-shqiperise-video\/","title":{"rendered":"Ulqini n\u00eb koh\u00ebn e shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb + Video"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Q\u00cbNDRESA ME DINJITET N\u00cb KAMPIN USHTARAK<\/strong><\/p>\n

Shpalljen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb shtetit shqiptar Ulqini e priti si nj\u00eb kamp i madh\u00eb ushtarak. Ulqinak\u00ebve n\u00eb at\u00eb koh\u00eb u mbeti q\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb dhe t\u00eb mbijetojn\u00eb me kujtimin p\u00ebr lavdin\u00eb e dikurshme, me frik\u00ebn e p\u00ebrhershme, por me shpres\u00ebn se e ardhmja m\u00eb e mir\u00eb patjet\u00ebr do t\u00eb vij\u00eb.<\/p>\n

Mbas anektimit nga Mali i Zi, m\u00eb 26 n\u00ebntor 1880, Ulqini stagnoi n\u00eb zhvillim. P\u00ebrs\u00ebri mbeti n\u00eb margjinat e historis\u00eb. Kontinuiteti u nd\u00ebrpre, trash\u00ebgimia filloi t\u00eb shkat\u00ebrrohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike. Administruesit e rinj nuk mund t\u00eb kuptonin shpirtin dhe d\u00ebshirat e ulqinak\u00ebve, por as planet e tyre nuk p\u00ebrputheshin. Derisa banor\u00ebt e k\u00ebtij qyteti donin t\u00eb mbeteshin ata q\u00eb ishin dhe t\u00eb punonin p\u00ebr prosperitetin e vet dhe prosperitetin e bashk\u00ebsis\u00eb s\u00eb vet, pushteti b\u00ebnte p\u00ebrpjekje q\u00eb t\u2019i varf\u00ebroj\u00eb dhe t\u2019i asimiloj\u00eb ata. N\u00eb t\u00eb par\u00ebn ia arrit\u00ebn q\u00ebllimit, n\u00eb t\u00eb dyt\u00ebn jo.<\/p>\n

Kur malazez\u00ebt e mor\u00ebn Ulqinin, ai kishte rreth 170 velanije, nd\u00ebrsa jo m\u00eb shum\u00eb se tridhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb ky num\u00ebr ra n\u00eb 15!? \u201cUlqini me anijet e veta ka nj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb madhe, nd\u00ebrsa pa to asgj\u00eb\u201d, shkruante vojvoda malazez Sima Popoviqi. Sepse, detaria ishte profesioni kryesor i ulqinak\u00ebve, zanati i detarit rridhte n\u00eb damar\u00ebt e tyre, deti ishte baza kryesore e ekonomis\u00eb dhe e jet\u00ebs s\u00eb tyre. Gjat\u00eb shekujve t\u00eb t\u00ebr\u00eb rrjedhat ekonomike detare caktonin kryesisht edhe jet\u00ebn shoq\u00ebrore t\u00eb Ulqinit dhe t\u00eb t\u00ebr\u00eb k\u00ebsaj treve, e madje edhe gjith\u00eb bregdetit shqiptar. Gjithmon\u00eb kur n\u00eb Shqip\u00ebri flitej p\u00ebr detin dhe detar\u00ebt, asocimi i par\u00eb ishte p\u00ebr Ulqinin dhe ulqinak\u00ebt.<\/p>\n

Pushteti malazez me nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb paramenduar e p\u00ebrkeq\u00ebsoi situat\u00ebn. Edhe pse pas anektimit zyrtar\u00ebt thoshin se ulqinak\u00ebt nuk do t\u00eb ken\u00eb detyrime ushtarake, urdh\u00ebruan q\u00eb \u00e7do mashkull i mosh\u00ebs 18 deri 50 vje\u00e7are duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb patjet\u00ebr n\u00eb ushtrin\u00eb malazeze. Nj\u00eb urdh\u00ebr t\u00eb till\u00eb pronar\u00ebt e anijeve, an\u00ebtar\u00ebt e familjeve t\u00eb tyre dhe t\u00eb ekuipazhit (rreth 900 persona), refuzuan dhe u detyruan t\u00eb shp\u00ebrnguleshin n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n

Ulqini n\u00eb vitin 1912 kishte di\u00e7 m\u00eb pak se kat\u00ebr mij\u00eb banor\u00eb. Prej tyre pothuaj nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn e b\u00ebnin joshqiptar\u00ebt. M\u00eb par\u00eb se Mali i Zi ta aneksonte Ulqini kishte rreth shtat\u00eb mij\u00eb banor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt pothuaj q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ishin shqiptar\u00eb. N\u00eb Shkod\u00ebr dhe n\u00eb qytete t\u00eb tjera n\u00eb Shqip\u00ebri pas viteve 1878 dhe 1880 emigruan 413 familje, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte pothuaj gjysm\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb qytetit. Pronat e tyre pushteti malazez i ndante pa kurrfar\u00eb sistemi: kryesisht 10-20 rala tok\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e Ulqinit. Toka ndahej sipas d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb atij q\u00eb e k\u00ebrkonte ose e kishte t\u00eb njohur at\u00eb q\u00eb e ndante. Madje n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1910 Kuvendi n\u00eb Cetin\u00eb \u201cp\u00ebr tu forcuar siguria e shtetit t\u00eb zgjeruar n\u00eb zonat kufitare\u201d pruri \u201cLigjin p\u00ebr ndarjen dhe shfryt\u00ebzimin e Malit t\u00eb Brinj\u00ebs\u201d. Nga kjo zon\u00eb jan\u00eb d\u00ebbuar rreth 350 njer\u00ebz. Pjesa m\u00eb e madhe e tyre iku n\u00eb Shqip\u00ebri dhe n\u00eb fshatin Ambull, n\u00eb zon\u00ebn e An\u00ebs s\u00eb Malit, e cila deri n\u00eb vitin 1912 gjendej n\u00eb Perandorin\u00eb turke.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, as kjo nuk u mjaftonte kolonizuesve. Mendonin se gjithmon\u00eb do t\u00eb jetonin nga meritat, e jo nga puna e tyre. Shum\u00eb nga ata, nga varf\u00ebria dhe borxhet, qen\u00eb t\u00eb detyruar q\u00eb pas disa vjet\u00ebve t\u00eb shp\u00ebrngulen dhe t\u2019i shesin \u201cpronat e veta\u201d n\u00eb Ulqin. Edhe m\u00eb r\u00ebnd\u00eb u binte fakti se ishin gjendur n\u00eb rrethin q\u00eb absolutisht nuk e kuptonin. \u201cUlqini p\u00ebr malazez\u00ebt ishte i larg\u00ebt, i huaj p\u00ebr nga gjuha, feja dhe gjendja ekonomike\u201d, shkruan n\u00eb vitin 1909 shkenc\u00ebtari \u00e7ek Viktor Dvorski.<\/p>\n

Edhe ulqinak\u00ebt v\u00ebshtir\u00eb e pranonin pushtetin malazez, gj\u00eb q\u00eb mund t\u00eb shihet nga fakti q\u00eb vijon. N\u00eb zgjedhjet e mbajtura n\u00eb shtator t\u00eb vitit 1911 votuan vet\u00ebm nj\u00eb e kat\u00ebrta e atyre\u00a0 q\u00eb kishin t\u00eb drejt\u00eb vote. N\u00ebse m\u00eb par\u00eb kemi cekur se joshqiptar\u00ebt p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn e banor\u00ebve t\u00eb qytetit at\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se numri i atyre shqiptar\u00ebve q\u00eb tregonin besnik\u00ebri ndaj pushtetit autokrat t\u00eb krajl Nikoll\u00ebs ishte tep\u00ebr i vog\u00ebl.<\/p>\n

Pushteti malazez p\u00ebrpiqej dhe d\u00ebshironte q\u00eb gjithmon\u00eb n\u00eb mesin e shqiptar\u00ebve t\u00eb ket\u00eb njer\u00ebzit e vet duke i shp\u00ebrblyer me para dhe pozita p\u00ebr besnik\u00ebrin\u00eb e tyre. Po ashtu i shfryt\u00ebzonte p\u00ebr planet e veta p\u00ebr cop\u00ebtimin e Shqip\u00ebris\u00eb dhe \u201c\u00e7lirimin e Shkodr\u00ebs\u201d. Andaj edhe krajl Nikolla armatosi dhe ndihmoi n\u00eb t\u00eb gjitha m\u00ebnyrat kryengritjet e fiseve mal\u00ebsore n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb Veriore gjat\u00eb viteve 1911 dhe 1912 kund\u00ebr pushtetit osman. Madje n\u00eb Cetin\u00eb, n\u00eb korrik t\u00eb vitit 1912, u zhvilluan bisedime n\u00eb mes p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe Perandoris\u00eb Osmane p\u00ebr nd\u00ebrprerjen e kryengritjes s\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, Mali i Zi ndaj shqiptar\u00ebve udh\u00ebhoqi nj\u00eb politik\u00eb jokorrekte. K\u00ebshtu n\u00eb tetor t\u00eb vitit 1911 ushtria malazeze e hoqi me dhun\u00eb flamurin shqiptar q\u00eb ishte ngritur n\u00eb Tuz, n\u00eb qendr\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n

Populli malazez p\u00ebr \u201cq\u00ebrimin definitiv t\u00eb hesapeve me turqit\u201d u mobilizua me propagand\u00ebn e fuqishme q\u00eb b\u00ebhej n\u00eb shkolla, si dhe me p\u00ebrrallat se \u201cShkodra gjithmon\u00eb ka qen\u00eb pjes\u00eb e Malit t\u00eb Zi\u201d. Duke mos e kuptuar se kjo pik\u00ebrisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb grack\u00eb p\u00ebr Beogradin q\u00eb nuk e p\u00ebrkrahte, krajl Nikolla i moshuar dhe me ambicie t\u00eb s\u00ebmura \u201cSerbis\u00eb si mot\u00ebr\u201d i propozoi q\u00eb mos t\u00eb lejojn\u00eb q\u00eb t\u00eb krijohet nj\u00eb Shqip\u00ebri e pavarur dhe se kryengritjet e shqiptar\u00ebve t\u2019i shfryt\u00ebzojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Kosov\u00ebn. Malit t\u00eb Zi, sipas propozimit t\u00eb tij, duhet t\u2019i takonin Metohia (Rrafshi i Dukagjinit), Prizreni, Shkodra dhe gjysma e Sanxhakut, nd\u00ebrsa Serbis\u00eb gjysma tjet\u00ebr e Sanxhakut, Kosova, Shkupi, Dibra dhe Durr\u00ebsi!?<\/p>\n

Ulqini me rrethin\u00ebn e gjer\u00eb gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb atij viti ishte kamp ushtarak. N\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ishin vendosur rreth tet\u00eb mij\u00eb ushtar\u00eb t\u00eb cil\u00ebt, n\u00eb sinjalin e \u201cGospodarit Nikoll\u00ebs\u201d, p\u00ebrgatiteshin q\u00eb p\u00ebrmes malit t\u00eb Taraboshit t\u00eb v\u00ebrsulen p\u00ebr pushtimin e Shkodr\u00ebs. Urdhri p\u00ebr t\u00eb filluar operacionet erdhi m\u00eb 24 shtator t\u00eb vitit 1912 kur Mali i Zi i shpalli luft\u00eb Turqis\u00eb; Serbia k\u00ebt\u00eb e b\u00ebri dhjet\u00eb dit\u00eb m\u00eb von\u00eb. Menj\u00ebher\u00eb u pushtua zona tep\u00ebr pjellore e An\u00ebs s\u00eb Malit, ku n\u00eb rreth nj\u00ebzet fshatra jetonin rreth shtat\u00eb mij\u00eb shqiptar\u00eb, si dhe disa pjes\u00eb t\u00eb Kraj\u00ebs.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb evidente, pra, se d\u00ebshira p\u00ebr grabitje territoresh t\u00eb reja dhe lajmi se po p\u00ebrgatitej shpallja e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e shtyu Cetin\u00ebn dhe Beogradin q\u00eb, n\u00eb kund\u00ebrshtim me men\u00e7urin\u00eb ushtarake, n\u00eb vjesht\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb re. Mir\u00ebpo, trupat malazeze dhe serbe p\u00ebrparuan shum\u00eb shpejt. K\u00ebshtu q\u00eb m\u00eb 7 n\u00ebntor ushtria malazeze pushtoi Sh\u00ebngjinin dhe Lezh\u00ebn, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i siguroj\u00eb ushtris\u00eb serbe dep\u00ebrtim m\u00eb t\u00eb leht\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb Durr\u00ebsit, t\u00eb cilin ajo e pushtoi m\u00eb 29 n\u00ebntor. Shkodra n\u00eb gjasht\u00eb muajt e radh\u00ebs p\u00ebrjetoi dram\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb historin\u00eb e vet.<\/p>\n

Gjat\u00eb k\u00ebtyre p\u00ebrleshjeve pushteti malazez kund\u00ebr d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb tyre mobilizoi shum\u00eb ulqinak\u00eb p\u00ebr t\u00eb luftuar p\u00ebr pushtimin e Shkodr\u00ebs, nd\u00ebrsa anijet e tyre i p\u00ebrdori p\u00ebr nevojat ushtarake. K\u00ebshtu, p\u00ebr shembull, anija \u201cPrinc Mema\u201d, pron\u00eb e ulqinakut Mustaf\u00eb Balezi, gjat\u00eb vitit 1912 u vu n\u00ebn flamurin malazez. Ekuipazhin e paguante ushtria malazeze, sikur anija t\u00eb gjendej n\u00eb lundrim t\u00eb lir\u00eb. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs iu kthye pronarit.<\/p>\n

Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, ulqinak\u00ebt nuk e kishin aspak t\u00eb leht\u00eb t\u00eb mbijetonin n\u00eb vatrat e tyre n\u00eb rrethana t\u00eb tilla, posa\u00e7\u00ebrisht kur dihet se gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb historis\u00eb s\u00eb tyre ishin t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb Shkodr\u00ebn, e cila gjat\u00eb dy mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve e gjysm\u00eb ishte qend\u00ebr kulturore dhe politike e popullit shqiptar. Mir\u00ebpo, me besim, durim dhe toleranc\u00eb, megjithat\u00eb ia arrit\u00ebn q\u00eb t\u00eb mbijetojn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend t\u00eb rrahur nga er\u00ebrat. Shkenc\u00ebtari rus Pavle Apollonovi\u00e7 Rovinski, i cili q\u00ebndroi gjat\u00eb n\u00eb Ulqin, shkruan se ata posedojn\u00eb \u201ckarakteristika t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb cilat malazez\u00ebt nuk i kan\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb zgjuarsia, dashuria ndaj pun\u00ebs dhe k\u00ebnaqja n\u00eb mas\u00eb t\u00eb caktuar me nevojat materiale jet\u00ebsore\u201d.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, edhe p\u00ebrkund\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebtyre pushteti i p\u00ebrjetonte shqiptar\u00ebt si trup i huaj. \u201cNuk \u00ebsht\u00eb larg koha kur ata do t\u00eb zhduken t\u00ebr\u00ebsisht. Kjo do t\u00eb ndodh\u00eb dal\u00ebngadal\u00eb, pothuaj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb padukshme\u201d, shkruante vojvoda i lartp\u00ebrmendur Popoviq. Kjo, fatmir\u00ebsisht, nuk ndodhi, sepse edhe Popoviqi erdhi n\u00eb p\u00ebrfundim se ulqinak\u00ebt e duan vendin e vet jasht\u00ebzakonisht: \u201cUlqinak\u00ebt pothuaj t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb detar\u00eb. Ata t\u00eb cil\u00ebt nuk marrin pjes\u00eb n\u00eb lundrim kan\u00eb nga nj\u00eb cop\u00eb tok\u00eb, kryesisht ullishta, e gjithashtu edhe pemishte dhe bah\u00e7e. T\u00eb gjitha k\u00ebto s\u00eb bashku me magjin\u00eb dhe rehatin\u00eb e jet\u00ebs pran\u00eb detit t\u00eb ngroht\u00eb kan\u00eb zhvilluar tek banor\u00ebt e Ulqinit besnik\u00ebrin\u00eb e pap\u00ebrballueshme ndaj vendit t\u00eb vet\u201d.<\/p>\n

Ulqinak\u00ebve n\u00eb koh\u00ebn e shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb shtetit t\u00eb vet am\u00eb u mbeti q\u00eb t\u00eb mbijetojn\u00eb me kujtimet n\u00eb lavdin\u00eb e vjet\u00ebr, q\u00eb edhe pse n\u00eb frik\u00eb t\u00eb vazhdueshme, t\u00eb p\u00ebrpiqeshin t\u00eb ruajn\u00eb gjuh\u00ebn e vet, tradit\u00ebn dhe adetet, gjithmon\u00eb me shpres\u00ebn se e ardhmja m\u00eb e mir\u00eb do t\u00eb vij\u00eb patjet\u00ebr. Pik\u00ebrisht para nj\u00eb shekulli shkenc\u00ebtari \u00e7ek Jozef jan Svatek n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb profetike shkroi: \u201cJam i sigurt se nuk do kaloj\u00eb shum\u00eb koh\u00eb dhe se me rritjen e numrit t\u00eb mysafir\u00ebve Ulqini do ta tejkaloj\u00eb munges\u00ebn e komforit dhe at\u00ebher\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00ebri nd\u00ebr k\u00ebndet m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb Adriatikut, po ashtu edhe m\u00eb romantiku\u201d.<\/p>\n

K\u00ebshtu edhe ndodhi! Fal\u00eb Zotit, sot n\u00eb Ulqin proporcionalisht jetojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb sesa nj\u00ebqind vjet m\u00eb par\u00eb dhe me dinjitet festojn\u00eb jubileun e madh t\u00eb shtetit shqiptar.<\/p>\n

 <\/p>\n

Mustafa CANKA<\/strong><\/p>\n