{"id":67709,"date":"2013-01-18T10:29:50","date_gmt":"2013-01-18T09:29:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=67709"},"modified":"2013-01-19T10:00:31","modified_gmt":"2013-01-19T09:00:31","slug":"dasmat-dhe-ceremonite-martesore-ne-ane-te-malit-video","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2013\/01\/18\/dasmat-dhe-ceremonite-martesore-ne-ane-te-malit-video\/","title":{"rendered":"Dasmat dhe ceremonite martesore ne An\u00eb t\u00eb Malit – Video"},"content":{"rendered":"

\"Dasma-e-Ulqinit-prezanton-vlerat-kulturore-t\u00eb-Ulqinit-n\u00eb-Top-Channel\"<\/a>E kaluara gjithmon\u00eb t\u00ebrheq… Pas sugjerimeve t\u00eb lexuesve tan\u00eb nga treva t\u00eb ndryshme t\u00eb An\u00ebs s\u00eb Malit, menduam t\u00eb nisim nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb tradit\u00ebs s\u00eb hershme dhe ritualeve mbi proceset m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme jet\u00ebsore, si\u00e7 jan\u00eb dasma. Vendos\u00ebm ta nisim nga \u00a0Ana Malit, p\u00ebr respekt t\u00eb lexuesve tan\u00eb atje, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb par\u00ebt q\u00eb na kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb ide t\u00eb till\u00eb. P\u00ebr t\u00eb folur p\u00ebr dasm\u00ebn e An\u00ebs s\u00eb Malit, sigurisht q\u00eb m\u00eb par\u00eb duhej par\u00eb me pleqrit e An\u00ebs Malit e t\u00eb takoheshin njer\u00ebzit e duhur. Mirpo mbasi mund\u00ebsin e kemi t\u00eb limituar,ne do fillojm\u00eb t\u00eb zbulojm\u00eb nga pak tradit\u00ebn e harruar t\u00eb dasm\u00ebs nga Ana e Malit nga Filmi “Era e Moll\u00ebs” ku regjisor \u00ebsht\u00eb bashk\u00ebkomb\u00ebsi yn\u00eb Emin Halili kurse protagonist\u00ebt kryesor ishin Ibrahim Krajkova-Leci, Bislim Mu\u00e7aj, Shani Pallaska etj.
\n\"Ceremoija<\/a><\/p>\n

Ne zonen e An\u00ebs s\u00eb Malit, ne fillim te ketij shekulli, tradita ka qene qe zakonisht nusja e dhendri nuk njiheshin me njeri tjetrin. Fjalen e marteses e jepnin prinderit e tyre. Diten e dasmes, krushqit vinin me kuaj per te marre nusen ( nuk e dim a vinin me arme apo jo, sepse shkrehja e armes kur merrej nusja ka qene zakon ne disa fshatra dhe qytete). Nusja vinte hipur mbi kale, me koken te mbuluar me duvak , dhe kalin ia jepte babai, ishte pjese e pajes se saj. Kur nisej me krushqit per ne shtepi te burrit, zakoni ka qene qe ta shoqeronte nje mashkull nga familja, zakonisht vellai i vogel.<\/p>\n

Duke iu kthyer kujtimeve filmike te “Era e Moll\u00ebs”, pak me tej, ne ekstremin e An\u00eb s\u00eb Malit n\u00eb disa video in\u00e7izime, nusja merrej e shoqeruar me flamurin kombetar. Madje, edhe ne qytetet e Ulqinit, respektohej ky veprim. Ne Ulqin si dhe n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit, nusja e mbuluar, kryente ritualet, e percaktuara qarte, ndersa vjehrra, qe ate dite transformohej si “Zonja e pare e shtepise”. \u00a0Ne qytete, nuk dukej se mund te ndryshonin me shume ceremonite. Ato, fale perberjes te gjere demografike shqiptare, qe kishte maxhorance fshatare, kishin shume elemente tradicionale.<\/p>\n

Sot ka ndryshuar shume ceremoniali martesor, pergjate periudhave te ndryshme ne Ulqin dhe n\u00eb An\u00eb t\u00eb Malit. Dikur, shume arkaik dhe i perpikte, sot eshte me liberal dhe me pak i kontrolluar. Nderkohe, qe eshte pasuruar ne qytet, me elemente qe i afrohen dasmave, te vendeve evropiane.<\/p>\n

Ne nje ceremonial te hershem, i cili na ka ardhur i gjalle, fale nje dokumentari te “Era e Moll\u00ebs” ne fundvitet ’50, nje \u00e7ift shqiptar, martohet sipas nje rituali, qe duket se eshte i percaktuar mire. Nusja eshte e mbuluar dhe eshte e veshur me kostumin popullor te zones, ndersa dhenderi po ashtu mban nje veshje kombetare te zgjedhur. Pak \u00e7aste, perpara se te futen ne shtepi, ajo pozon perpara te gjithe dasmoreve, ne krah te dhenderit. Eshte vjehrra, qe e para permes xhirimeve te shpejta te dokumentarit te kohes, e merr dhe ia vendos gishtat ne deren e shtepise.<\/p>\n

Kjo eshte shenja e besimit. E cila perseritet, pak a shume ne te njejten menyre, ne te gjitha vendet, ne kete kohe, qe nuk jane pasqyruar ne dokumentar. Keshtu zhvillohej ceremoniali martesor, ne vitet ’50 ne Ulqin dhe An\u00eb t\u00eb Malit, sipas dokumentarit t\u00eb Emin Halilit.
\n\"Dasma-e-Ulqinit-prezanton-vlerat-kulturore-t\u00eb-Ulqinit.1\"<\/a><\/p>\n

Ka ndryshuar shume, duke iu referuar koheve te dikurshme. Ose me sakte eshte nje institucion, qe gjithmone ka pesuar ndryshime. Mbase nje tregues eshte edhe migrimi i madh ne vend. Ku, kuptohet se shumica ende mundohet qe te respektojne traditen e vendeve nga kane ardhur. Por, duhet thene se neper qytete rituali martesor eshte reduktuar, fale koncepteve te reja dhe gjendjes ekonomike. Ndersa, eshte bere me shume si shenje shoe, tek familjet e pasuruara per te demostruar fuqine; eshte kthyer ne nje ‘torture’, per ata qe duhet ta bejne dhe qe nuk kane mundesi. Qe nderkohe, kane zgjedhur nje rruge tjeter duke e thjeshtuar ne mase, ne praktiken e kokteleve. Ka ndryshuar muzika, sepse ajo nuk eshte me si dikur, ku dominonin kenget kushtuar partise dhe kenget standarte. Epersia e ritualit te kesaj kohe ne rradhe te pare duket nga elementi i marrjes se nuses, i cili eshte kthyer ne nje demostrim, ku \u00e7do “karvan” do te tregoje supremacine e tij, kundrejt te tjereve. Por, ajo qe duhet theksuar, eshte se ka ndryshuar shume marredhenia e brendshme ne mes dy bashkeshorteve. Vertete, ruhet deridiku ceremoniali, por te dy bashkeshortet kane me shume te drejta tek njeri-tjetri. Ata jane pjese integrale e dasmes dhe jane kthyer puthjet publike, mes ciftit, perpara dasmoreve, dikur element i ndaluar.
\n\"Dasma-e-Ulqinit-prezanton-vlerat-kulturore-t\u00eb-Ulqinit\"<\/a><\/p>\n

Tashme te gjitha \u00e7iftet deshirojne qe te filmohen dhe kameramani eshte pjese integrale e dasmes se familjes. Ne shtepite fshatare vazhdon elementi, ku dajat merren vesh me njeri-tjetrin, ndersa ne qytet ceremonia eshte pak me liberale. Atje ku behen ceremonite eshte taksative, qe numri i familjareve te dhenderit, te jete me i madh ne delegacionin ceremonial. Por, eshte kufizuar koha e pushimit pas martesor, kjo per shkak te pamundesise, per te gjetur shume kohe te lire. I gjithe ceremoniali, qe i jane shtuar edhe elemente evropiane, e kane bere dasmen shqiptare nje kategori, qe i afrohet shume, ceremonive evropiane te ketij lloji.<\/p>\n

Lajme nga Ulqini
\nVideo nga Filmi “Era e Moll\u00ebs” – Emin Halili<\/strong>
\n1.