{"id":74594,"date":"2013-09-07T04:38:22","date_gmt":"2013-09-07T03:38:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/?p=74594"},"modified":"2013-09-07T04:39:21","modified_gmt":"2013-09-07T03:39:21","slug":"haxhi-ali-ulqinaku-detar-i-shquar-shqiptar-video","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.visit-ulcinj.com\/blog\/2013\/09\/07\/haxhi-ali-ulqinaku-detar-i-shquar-shqiptar-video\/","title":{"rendered":"Haxhi Ali Ulqinaku, detar i shquar shqiptar – Video"},"content":{"rendered":"

\"Haxhi<\/a>HAXHI \u00a0ALIA\u00a0\u00a0 (1569 \u2013 1625 )<\/b><\/p>\n

\u00a0<\/b><\/p>\n

<\/b>DETAR I SHQUAR SHQIPTAR<\/p>\n

Ulqini, nje qytet i vog\u00ebl bregdetar n\u00eb Veri t\u00eb trojeve shqiptare, historikisht \u00ebsht\u00eb dalluar si qytet detar\u00ebsh t\u00eb zot\u2019. Nd\u00ebr shekuj nga ky vend kan\u00eb dal\u00eb detar\u00eb t\u00eb shquar e trima, q\u00eb e b\u00ebn\u00eb me fam\u00eb detarin\u00eb shqiptare n\u00eb Mesdhe, si Bego Boboti, Lika Ceni, Hysen Reizi, Haxhi Ali Ulqinaku, Ali Uruci, etj. K\u00ebta kapedan\u00eb, mjesht\u00ebrin\u00eb e detit dhe t\u00eb betejave detare e m\u00ebsuan vet duke u bazuar edhe n\u00eb eksperienc\u00ebn e paraardh\u00ebsve t\u00eb tyre, por nd\u00ebr t\u00e1 pati edhe si Haxhi Alia q\u00eb u arsimua n\u00eb Turqi, duke hyr\u00eb n\u00eb histori si kapedan trim e i shkolluar. Ai u b\u00eb nj\u00eb mbrojt\u00ebs i shquar i bregdetit shqiptar nga pirat\u00ebt e ndrysh\u00ebm t\u00eb koh\u00ebs.<\/p>\n

Sipas t\u00eb dh\u00ebnave, Ai u lind n\u00eb vitin 1569 n\u00eb Ulqin n\u00eb nj\u00eb familje Kalabreze me origjine shqiptare. N\u00eb vitet 1587 \u2013 1593, kreu sh\u00ebrbimin ushtarak n\u00eb Forcat Detare Osmane, nd\u00ebrsa n\u00eb vitet 1594 \u2013 1597, vazhdoi studimet n\u00eb shkoll\u00ebn ushtarake t\u00eb Detaris\u00eb n\u00eb Stamboll.<\/p>\n

Pas disa viteve sh\u00ebrbim n\u00eb Flot\u00ebn Detare Ushtarake t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Mesdhe; koh\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kjo zon\u00eb rrihej kryq e t\u00ebrthor nga anije venedikase, portugeze, spanjolle e franceze, t\u00eb cil\u00ebt populli i njihte me emrin \u201cfr\u00ebng\u201dsi dhe nga pirat\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, Ai kthehet n\u00eb brigjet shqiptare si nj\u00eb detar me p\u00ebrvoje dhe n\u00eb vitet 1609 \u2013 1624 pozicionohet me dy anijet e tij me vela, tip \u201cTartane\u201d (1) n\u00eb bregdetin e thyer jugor, duke zgjedhur si vend strehime t\u00eb p\u00ebrshtatshme Gjiun e Vlor\u00ebs, Gjiret e Sh\u00ebnkollit dhe Japrak\u00ebs n\u00eb Ishullin e Sazanit e sidomos nj\u00eb shpell\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb skajin VP t\u00eb Gadishullit t\u00eb Karaburunit, q\u00eb p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb e saj prej shekujsh quhej \u201cShpella e Ilirikut\u201d.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb Haxhi Alia s\u00eb bashku me t\u00eb birin e tij, dhe me detar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb si Baba Sali Sallteku (nga Kruja) shpesh stre- hoeshin me veljerat e tyre n\u00eb k\u00ebt\u00eb shpell\u00eb dhe n\u00eb momente t\u00eb p\u00ebrshtatshme sulmonin anijet franceze e veneciane, q\u00eb k\u00ebrkonin (1) Lloj anijesh me vela t\u00eb p\u00ebrdorura nga detar\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb Shek. XVI-XVIII t\u00eb zot\u00ebronin n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb brigjet e Adriatikut dhe Jonit; si dhe pirat\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb u afroheshin brigjeve shqiptare. Duke bashk\u00ebpunuar me barinjt\u00eb vendas dhe kapedan\u00ebt detar\u00eb himariot\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj kohe n\u00eb mbrojtje t\u00eb interesave t\u00eb tyre, Haxhiu u b\u00eb k\u00ebshtu nj\u00eb detar i shquar si dhe nj\u00eb penges\u00eb p\u00ebr t\u00eb huajt, q\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb pirateris\u00eb luftonin k\u00ebdo q\u00eb mundohej t\u2019i pengonte…<\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 veprimeve t\u00eb tij luftarake n\u00eb Kanalin e Otrantos, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb koh\u00ebs, Ai lundronte me tartanet e tij t\u00eb shpejta edhe deri n\u00eb brigjet veriore t\u00eb Afrik\u00ebs, Misir (Egjypt) e Spanj\u00eb. Rreth viteve 1623 \u2013 1624, n\u00eb brigjet e Otrantos ai u ndesh me disa anije luftarake angleze dhe venedikase, t\u00eb cilat kishin si q\u00ebllim eleminimin e t\u00eb gjitha mjeteve lundruese rebele q\u00eb vepronin n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb. Pavar\u00ebsisht se ata ishin m\u00eb t\u00eb shumt\u00eb e m\u00eb t\u00eb fort\u00eb, Haxhiu u rezistoi; nuk e kap\u00ebn dot rob. K\u00ebshtu Ai u b\u00eb njeri me fam\u00eb e nd\u00ebrkoh\u00eb edhe si nj\u00eb bamir\u00ebs i shquar; shum\u00eb familje t\u00eb varf\u00ebra n\u00eb Tivar e Ulqin i b\u00ebnin dasmat me ndihm\u00ebn financiare t\u00eb Haxhi Alis\u00eb\u2026<\/p>\n

Por me gjith\u00eb trim\u00ebrin\u00eb dhe zot\u00ebsin\u00eb e rrall\u00eb q\u00eb pati n\u00eb detari\u2019, n\u00eb ver\u00ebn e vitit 1625 fati e \u00e7oi t\u00eb ndeshet p\u00ebrs\u00ebri me venecian\u00ebt n\u00eb Kanal t\u00eb Otrantos, q\u00eb ishin superior n\u00eb mjete dhe forca. N\u00eb k\u00ebto kushte t\u00eb v\u00ebshtira Haxhi Alia me anijen e tij t\u00eb shpejt\u00eb mundi ta \u00e7aj\u00eb rrethimin dhe t\u2019i afrohet kepit t\u00eb Gjuhz\u00ebs, i ndjekur hapa pas hapi nga kund\u00ebrshtar\u00ebt, deri tek vendi i quajtur \u201cMaja e Frengut\u201d mbi shpell\u00eb n\u00eb Karaburun, ku edhe u vras\u00eb bashku me t\u00eb birin duke luftuar me shpat\u00eb n\u00eb dor\u00eb\u2026<\/p>\n

Me dhimbje bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00ebt i varrosen trupat e tyre n\u00eb Ishullin e Sazanit (2), duke i b\u00ebr\u00eb nderimet e fundit k\u00ebtij detari t\u00eb shquar. Barinjt\u00eb e Dukatit e ndjen\u00eb p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb humbjen e tij, pasi kishin humbur \u201cshpat\u00ebn dhe mburoj\u00ebn\u201d e brigjeve t\u00eb tyre.<\/p>\n

\"Shpella_e_Haxhi-Ali-Ulqinakut\"<\/a><\/p>\n

Maja e Frengut mbi shpell\u00eb<\/strong><\/p>\n

N\u00eb vjesht\u00ebn e atij viti, n\u00eb shenj\u00eb zie dhe respekti ata u hoq\u00ebn zilet e k\u00ebmbor\u00ebt bag\u00ebtive t\u00eb tyre, gj\u00eb q\u00eb ndodhte shum\u00eb rrall\u00eb n\u00eb k\u00ebto an\u00eb; vet\u00ebm p\u00ebr gj\u00ebma t\u00eb m\u00ebdha. Heshtja mbuloi Karaburunin, por jo zemrat e tyre; edhe atje pas bag\u00ebtive i thur\u00ebn shum\u00eb vargje, nd\u00ebr t\u00eb cilat disa kan\u00eb mbritur deri n\u00eb shek. XX:<\/p>\n

Haxhi Alia shehit (3) deti,<\/p>\n

Shpat\u2019 e tij Lule Xheneti\u2026 (4)<\/p>\n

(2) Nuk ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb sakta se ku mund t\u2019i ken\u00eb varrosur n\u00eb Sazan, por n\u00ebqoft\u00ebse \u00ebsht\u00eb e sakt\u00eb vrasja tek Maja e Fr\u00ebngut, vendi m\u00eb i af\u00ebrt \u00ebsht\u00eb Gjiu i Japrak\u00ebs (JL), nd\u00ebrsa m\u00eb i p\u00ebrshtat\u00ebshmi \u00ebsht\u00eb Gjiu i Sh\u00ebnkollit (VL). N\u00eb t\u00eb dy gjiret mund t\u00eb breg\u00ebzohen anije n\u00ebp\u00ebr gur\u00eb<\/p>\n

(3) Shehi\u2019t (turqisht) \u2013 d\u00ebshmimtar, n\u00eb rastin konkret DETAR I SHQUAR<\/p>\n

(4) Lule xheneti \u2013 lule p\u00ebr n\u00eb parajs\u00eb (q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb vet\u00ebm t\u00eb mira)<\/p>\n

Kurse nga rilindasi Thimi Mitko, gjejm\u00eb t\u00eb hulumtuara qysh n\u00eb Shek. XIX vargjet e m\u00ebposhtme:<\/p>\n

Haxhi Aliu me t\u00eb birin,<\/p>\n

Porsi mbreti me vezirin\u2026<\/p>\n

Nd\u00ebrsa detar\u00ebt durrsak\u00eb i k\u00ebndonin:<\/p>\n

Ke lingueta, ke Sazana,<\/p>\n

Po luftojshin dy tartana<\/p>\n

Aq em\u00ebr mori ky detar me t\u00eb bemat e tij n\u00eb Jug t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb sa q\u00eb filluan ta hyjnizojn\u00eb. Nga pleqt\u00eb pran\u00eb vatrave e staneve Ai quhej \u201cujk deti\u201d, nd\u00ebrsa bashk\u00ebkoh\u00ebs t\u00eb tij tregonin se Haxhi Alia p\u00ebr veten e vet shprehej: \u201cDeti \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia ime, pragu i k\u00ebsaj sht\u00ebpie \u00ebsht\u00eb bregu, dallg\u00ebt e detit i kam jast\u00ebk p\u00ebr kok\u00eb; ato do t\u00eb jen\u00eb edhe gur\u00ebt e varrit tim\u2026\u201d<\/p>\n

Nd\u00ebrsa n\u00eb nj\u00eb legjend\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr T\u00eb\u2019 thuhej k\u00ebshtu:<\/p>\n

– Nj\u00eb pirat turk me origjin\u00eb afrikane nga Algjeria i d\u00ebrgon nj\u00eb let\u00ebr, ku nd\u00ebr t\u00eb tjera i thot\u00eb: \u201cArnaut! Hiqmu nga syt\u00eb! Hiqmu nga udh\u00ebt e detit! Un\u00eb jam m\u00eb i fort\u00eb se Ti, p\u00ebrndryshe do t\u00eb ta rjep lekur\u00ebn dhe do ta b\u00ebj pergamen p\u00ebr t\u00eb shkruar n\u00eb t\u00eb\u2019 syret e Kuranit\u2026\u201d<\/p>\n

– Me t\u00eb marr\u00eb letr\u00ebn Haxhiu ju p\u00ebrgjigj k\u00ebshtu: \u201cKafk\u00ebn t\u00ebnde do ta b\u00ebj kok\u00eb p\u00ebr \u00e7ibukun tim\u2026\u201d dhe u nis me anijen me vela drejt tij, u hodh n\u00eb anijen e tij; vrau k\u00ebdo q\u00eb i doli p\u00ebrpara, kurse piratin turk e zuri t\u00eb gjall\u00eb, ja preu veshin me gjith\u00eb vath; pastaj ate vath ja nguli n\u00eb hund\u00eb dhe ashtu e t\u00ebrhoqi zvarr\u00eb n\u00ebp\u00ebr kuvert\u00ebn e anijes\u2026<\/p>\n

K\u00ebshtu legjendat, historit\u00eb e pafundme per t\u00eb\u2019, ndihma e madhe q\u00eb Ai kishte dh\u00ebn\u00eb n\u00eb Jug t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, b\u00ebri q\u00eb emri i tij t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsohet, duke em\u00ebrtuar shpell\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe detare n\u00eb vendin ton\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn ai e kishte patur si vend strehimin e tij, dal\u00ebngadal\u00eb nga shpella e Ilirikut n\u00eb \u201cShpella e Haxhi Alis\u00eb\u201d.<\/p>\n

P\u00ebr vite e shekuj thuhet se shum\u00eb kapiten\u00eb turq e shqiptar\u00eb, kur kalonin n\u00eb kanalin Jugor p\u00ebrball\u00eb shpell\u00ebsnp\u00ebrsh\u00ebndesnin me siren\u00eb dhe hidhnin n\u00eb det pak buk\u00eb e nj\u00eb shishe me vaj ulliri p\u00ebr shpirt t\u00eb k\u00ebtij detari t\u00eb shquar\u2026<\/p>\n

Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb shenj\u00eb kujtimi k\u00ebndohej:<\/p>\n

Aferim burr\u2019 i trim\u00ebris\u00eb,<\/p>\n

Rahmet xhan\u2019 i Haxhi Alis\u00eb<\/p>\n

Nd\u00ebrsa n\u00eb Tetor 1962 detar\u00ebt shqiptar\u00eb (pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb marin\u00ebs luftarake) i ngrit\u00ebn nj\u00eb bust brenda repartit, p\u00ebrball\u00eb hyrjes n\u00eb portin e Ishullit t\u00eb Sazanit (5); duke e konsideruar k\u00ebshtu si nj\u00eb sh\u00ebmbulltyr\u00eb t\u00eb detaris\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare\u2026
\n\"Porti<\/a><\/p>\n

Porti n\u00eb verilindje t\u00eb Sazanit ose Gjiu i Sh\u00ebnkollit, ku detaret shqiptar\u00eb vendos\u00ebn bustin e Haxhi Alis\u00eb<\/strong><\/p>\n

Busti u hoq pa asnj\u00eb arsye n\u00eb vitin 1974 \u2013 1975<\/strong><\/p>\n

\"Shpella_e_Haxhi-Ali-Ulqinakut-1\"<\/a><\/p>\n

SHPELLA E HAXHI ALIS\u00cb ( ILIRIKUT )<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Shpella e Ilirikut ose Shpella e Haxhi Alise, e quajtur keshtu pas vrasjes se tij ne gjysmen e pare te Shek. XVIIte, ndodhet ne skajin VP te Gadishullit te Karaburunit, shume afer Kepit te Gjuhzes, ne koordinatat:<\/p>\n

Gjatesi Gjeografike: 019\u2070 18\u2019 VERI<\/p>\n

Gjeresi Gjeografike: 40\u2070 34\u2019 LINDJE<\/p>\n

Ajo eshte me e madhja e ketij lloji me perberje karstike ne bregdetin shqiptar. E pa mundur per t\u2019u futur nga toka; me hyrje vetem nga deti, kjo shpelle mund te jete formuar nga keputje tektonike, dukuri e cila cfaqet me nje renie te menjehershme te lartesise nga 30 m deri ne 10 m. Ajo mund te jete formuar gjithashtu edhe nga veprimtaria grryese e dallgeve te detit dhe ujrave nentokesore. Ne kete zone verehet nje coptim vertikal i theksuar me forma karstike e abrozive, ku nuk behet fjale per fenomenin e shtresezimit, ndersa formacionet gelqerore me fosile te flores dhe faunes shihen kudo.<\/p>\n

\"SHPELLA<\/a><\/p>\n

Ne hyrje te shpelles thellesia e detit arrin ne 15 m, kurse ne brendesi thellesia me e vogel arrin 10.4 m; gjeresia e saj eshte rreth 12 m kurse ne hyrje 10 \u2013 15 m. Pasi futesh brenda ne hyrje majtas perballesh me disa masive guresh te rrezuar, qe veshti-resojne hyrjen me anije te permasave mbi 25 m te gjata. Me pastaj, po ne te majte te del nje shpelle me drejtim VP-JL e me lartesi rreth 18 m, gjatesi 30 m dhe me nje kube\u2019 rreth 60 m, qe te kujton nje katedrale gotike plot akustike. Faqet e brendeshme jane plot me fole pellumbash te eger, ndersa fundi i shpelles eshte ne formen e nje liqeni te vogel ne forme eliptike me ngjyre blu. Ne brendesi te saj ne thellesine rreth 1.5 m haset nje rryme me uje te embel shume e ftohte me prurje rreth 800 lit\/sekonde, gje e cila verehet edhe nga reagimi i menjehershem i peshqeve kur bien ne kontakt me kete rryme. Nje pjese e shpelles ka shenja bloze, si gjurme e zjarreve te ndezur nder vite e shekuj\u2026
\n\"Shpella_e_Haxhi-Ali-Ulqinakut-2\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Shpella e Haxhi Alise<\/strong><\/p>\n

Foto ne brendesi te shpelles<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Nga zhytjet e ndryshme qe jane bere nga polumbare, jane zbuluar relike te vjetra si amfora te Shek. II p.K. si dhe nje spirance e Shek. XX. Nje shpelle me permasa te tilla; shume e mbrojtur nga ererat e forta te J dhe JP si dhe ne nje vend shume te avancuar, ne hyrje te Kanalit te Orantos, eshte perdorur gjithmon si vendstrehim dhe pikenisje nga detare te ndryshem, ndermjet te cileve edhe detari i shquar ulqinakas Haxhi Alia, emer te cilin mban edhe sot.<\/p>\n

SHENIM: Per pergatitjen e materialit jane shfrytezuar dokumenta te Muzeut Historik VLORE, te dhena nga interneti si dhe thenie te oficereve qe kane sherbyer nder vite ne Ishullin e Sazanit.<\/p>\n

 <\/p>\n

Nga Neki Lameborshi (Oficer Marine)<\/p>\n

Radhime Vlor\u00eb
\n