Fuqitë e Mëdha përgatiten për demonstrim detar

June 22, 2009 | Kulturë / Kultura

ULQINI NË VITET E LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT 1878-1881 (25)
Fuqitë e Mëdha përgatiten për demonstrim detarFuqitë e Mëdha përgatiten për demonstrim detar
Austro-Hungaria parimisht pajtohej me propozimin që të merrte pjesë në një demonstrim të këtillë të flotës së bashkuar në dobi të Malit të Zi dhe propozoi që çdonjëra nga Fuqitë e Mëdha të marrë pjesë me nga dy anije. Ajo propozoi gjithashtu që do të ishte me vend që Mali i Zi të thirrej që me ushtri ta okuponte Ulqinin. Austro-Hungaria e përkrahu gjithashtu edhe propozimin e Granvilit që Portës së Lartë t’i dërgohej një komunikatë e përbashkët e Fuqive të Mëdha që për tri javë ta zbatonte Protokollin e prillit. Në qoftë se nuk do ta plotësonte këtë kërkesë, atëherë Turqia do të duhej të thirrej që t’u bashkangjitej Fuqive të Mëdha për ta ndihmuar Malin e Zi që ta merrte Ulqinin. Ajo ishte edhe kundër zbarkimit në tokë, sepse nuk e përjashtonte mundësinë e angazhimit të drejtpërdrejtë të Rusisë në anën e Malit të Zi.
Anglia në parim pranonte që çdo shtet të dërgonte nga dy anije, por nuk do të paraqiste vështirësi edhe nëse ndonjëri nga shtetet do të dërgonte vetëm një anije. Britania e Madhe dhe Austro-Hungaria u morën vesh për pikat themelore: kuptimin, modalitetin dhe madhësinë e flotës së bashkuar ndërkombëtare.
Gjermania tregoi gatishmëri që në shoqëri me fuqitë e tjera të valëvitet edhe flamuri i saj në ujërat para Ulqinit. Ajo hodhi poshtë pjesëmarrjen në çfarëdo aksioni eventual në tokë që do të shkonte në favor të Malit të Zi.
Franca gjithashtu tregoi gatishmëri për të marrë pjesë në demonstrimin detar. Ajo theksonte se ky aksion duhej të ishte aksion tërësisht kolektiv, të paraqiste dëshirën e të gjithëve. Në qoftë se nuk do të merrte pjesë vetëm edhe një shtet, mendonte ajo, atëherë do të kompromitohej autoriteti i Evropës. Franca kërkonte të mos ndërmerrej desanti si dhe të mos ndizej asnjë fishek nga anijet.
Rusia, mike dhe aleate, në realitet mbrojtëse e Malit të Zi, theksonte se duhej të ndërmerrej një aksion efikas, por nuk i hynte definimit të tij, sepse dëshironte të mbeste anash, neutrale. Si qëndrim zyrtar i qeverisë ruse mund të merrej përgjigjja e Girsit dhënë Granvilit se qeveria e tij pajtohet dhe se ajo tërë kohën kishte theksuar se “pa masa efikase nuk do të zgjidhet çështja e Malit të Zi”. Girsi shpresonte se një thirrje kolektive do të mund të kishte efekt, kështu që ndoshta nuk do të kishte nevojë për demonstrim detar.
Fuqitë evropiane ranë dakord për parimet themelore, për karakterin dhe qëllimin e demonstrimit detar. Gjithashtu duhej definuar protokollin e realizimit të Protokollit të prillit po qe se Porta do të jepte përgjigje pozitive. Sipas Hajmerles, në protokollin e ardhshëm duhej të përkufizohej e të theksohej se ky demonstrim detar i dedikohet vetëm çështjes së Malit të Zi dhe se qeveritë pjesëmarrëse nuk do të bëjnë kurrfarë pazarllëqesh që do të ishin në kundërshtim me aksionin e përbashkët për zbatimin e Traktatit të Berlinit.
Porta lëkundej në qëndrimin e saj. Ajo ishte e gatshme në parim ta lëshonte Ulqinin, por u gjet përballë qëndresës së vendosur jo vetëm të banorëve të qytetit dhe rrethinave të tij, por edhe të popullsisë së krahinave të tjera të Shqipërisë, e veçanërisht të Shkodrës që kishte lidhje të ngushta me ekonominë e Ulqinit. Nga ana tjetër, Fuqitë e Mëdha i kanoseshin Portës me një demonstratë të bashkuar të flotës luftarake përpara Ulqinit për ta detyruar të zbatonte vendimet e Berlinit.
Ambasadori austro-hungarez i shkruante Vjenës se sulltani kishte më shumë frikë nga kryengritja shqiptare sesa nga demonstrata e flotës ndërkombëtare.
Në bisedën që kishte bërë ambasadori italian, Corti, në Stamboll me ministrin e Punëve të Jashtme të Turqisë, Abedin pashë Dinon kishte fituar përgjigjen se Porta e Lartë ishte e vendosur që t’i jepte fund çështjes së Ulqinit duke ia dorëzuar Malit të Zi. Në propozimin e Abedin pashës, Porta deklaronte se i vinte rëndë të lëshonte tokë pjellore në vend të Hotit dhe të Grudës. Në propozimin e Abedin pashës se është e mjaftueshme që trupat osmane të largoheshin nga territori në fjalë, përfaqësuesi italian kishte shprehur mendimin se do të ishte e domosdoshme që dorëzimi formal i territorit në fjalë të bëhej nga ana e autoriteteve osmane, duke ia dorëzuar princ Nikollës. Gjithashtu u bë me dije se princi Lobasov parashtroi një ide, sipas së cilës Porta do të okupojë ushtarakisht tokat në diskutim dhe pastaj do t’ia dorëzojë forcave malazeze që të vendosen aty. Abedin pasha deklaroi se Porta obligohet që vetëm forcat e armatosura dhe administratën t’i tërheqë në anën tjetër të Bunës, por nuk do të japë kurrfarë përgjegjësie në qoftë se shqiptarët do ta mbrojnë tokën e paraparë për lëshim.

Riza Rexha
Koha Javore

2

ulqini on Tue, 30th Jun 2009 17:08

ULQINI NÃ‹ VITET E LIDHJES SHQIPTARE TÃ‹ PRIZRENIT 1878-1881 (26)

FuqitÃ« e MÃ«dha pranojnÃ« kÃ«rkesat e PortÃ«s

NÃ« fund tÃ« gushtit 1880 FuqitÃ« e MÃ«dha i pranuan dy kÃ«rkesat e PortÃ«s pÃ«r tâ€™ia lÃ«nÃ« DinoshÃ«n PerandorisÃ« Osmane dhe pÃ«r ta zgjatur afatin e dorÃ«zimit tÃ« Ulqinit deri mÃ« 20 shtator 1880. Nga presioni i vazhdueshÃ«m i Fuqive tÃ« MÃ«dha, nga qÃ«ndrimi i tyre i vendosur pÃ«r tâ€™i dhÃ«nÃ« fund Ã§Ã«shtjes sÃ« Ulqinit, Porta e LartÃ« filloi tÃ« pÃ«rgatitej pÃ«r tÃ« marrÃ« masa energjike kundÃ«r shqiptarÃ«ve.

Mr. Riza Rexha

Duke pasur pÃ«rvojÃ« tÃ« hidhur nÃ« lojÃ«n e deriatÃ«hershme diplomatike, pÃ«rfaqÃ«suesit e Fuqive tÃ« MÃ«dha nÃ« Stamboll i vunÃ« rÃ«ndÃ«si tÃ« posaÃ§me faktit qÃ« Porta e LartÃ« duhej tÃ« obligohej nÃ« kushte precize teknike dhe modalitete tÃ« caktuara qÃ« do tÃ« jetÃ« siguri e realizimit.
Ideja e demonstratÃ«s sÃ« flotÃ«s sÃ« bashkuar luftarake ndÃ«rkombÃ«tare e ngushtoi Stambollin, sepse ajo jo vetÃ«m qÃ« do ta diskreditonte PerandorinÃ« Osmane, por edhe do tâ€™u Ã§ilte rrugÃ« Fuqive tÃ« MÃ«dha pÃ«r ta vazhduar politikÃ«n e tyre nÃ« favor tÃ« GreqisÃ«. PÃ«r kÃ«tÃ« arsye ajo u pÃ«rpoq edhe njÃ« herÃ« verbalisht mÃ« 14, ndÃ«rsa me shkrim mÃ« 18 gusht 1880, tâ€™i bindte FuqitÃ« e MÃ«dha qÃ« tÃ« hiqnin dorÃ« nga demonstrata mbasi kjo, sipas saj, nuk ishte nÃ« interes tÃ« paqes.
Porta e LartÃ« parimisht e pranonte lÃ«shimin e Ulqinit me dy kushte: 1. QÃ« vija kufitare tÃ« ishte ajo qÃ« dilte nga zbatimi nÃ« vend i pikave tÃ« definuara nÃ« Traktatin e Berlinit (duhej tÃ« eliminohej Ã§do pÃ«rmirÃ«sim kufiri â€“ ishte fjala pÃ«r fshatin DinoshÃ«) dhe 2. Afati pÃ«r realizimin e kÃ«tij vendimi duhej tÃ« shtyhej edhe disa javÃ«, sepse afati tri javÃ« nga data e notÃ«s sÃ« 3 gushtit 1880 ishte vÃ«rtet i shkurtÃ«r. NÃ« qoftÃ« se FuqitÃ« e MÃ«dha nÃ«nshkruese nuk do ta pranonin propozimin e mÃ«sipÃ«rm dhe do tÃ« mendonin se do tÃ« marrin ndonjÃ« masÃ« qÃ« do tÃ« prihej pÃ«r ta ndihmuar Malin e Zi qÃ« ta pushtojÃ« me forcÃ« qytetin e Ulqinit, Qeveria Perandorake do tÃ« ndodhej nÃ« pamundÃ«si qÃ« tâ€™u bashkohej nÃ«n Ã§do formÃ« qoftÃ«, me masa qÃ« do tÃ« merreshin pa pÃ«lqimin e saj.
Sulltani u njoftua pÃ«r tÃ« gjitha Ã§Ã«shtjet qÃ« kishin tÃ« bÃ«nin me dorÃ«zimin e Ulqinit. Ai kÃ«rkonte qartÃ«si se nÃ« qoftÃ« se nuk do tÃ« jetÃ« e mundur qÃ« tÃ« zbatohen pikat e marrÃ«veshjes sÃ« 18 prillit 1880 dhe do tÃ« preferohet shkÃ«mbim me Ulqinin, atÃ«herÃ« duhet tÃ« bÃ«het e qartÃ« qÃ« ana e Ulqinit tÃ« mos konsiderohet e tÃ« mos quhet mÃ« vonÃ« nga malazezÃ«t ose nga FuqitÃ« e MÃ«dha si njÃ« shtojcÃ« ndaj viseve tÃ« Hotit e tÃ« GrudÃ«s, por tÃ« bÃ«hej e qartÃ« se kur tÃ« dorÃ«zohej Ulqini me rrethina, viset e Hotit dhe tÃ« GrudÃ«s do tâ€™i mbesin PerandorisÃ« Osmane. KÃ«rkonte qÃ« tÃ« pÃ«rpilohej njÃ« hartÃ« dhe tÃ« tregohen viset e Ulqinit dhe rrethinave tÃ« tij qÃ« do tâ€™i lÃ«shoheshin Malit tÃ« Zi dhe viset e Hotit dhe GrudÃ«s qÃ« duhet tâ€™i mbeteshin PerandorisÃ« Osmane.
Diplomacia e Fuqive tÃ« MÃ«dha mori qÃ«ndrim se nuk duhej bÃ«rÃ« problem, por tâ€™i lihej Dinosha TurqisÃ«. U vlerÃ«sua si i pranueshÃ«m vendimi i kushteve tÃ« PortÃ«s sÃ« LartÃ«, sepse nuk e cenonte thelbin e vendimit tÃ« 26 qershorit 1880. Cetina e kundÃ«rshtoi. NÃ« notÃ«n verbale tÃ« MinistrisÃ« sÃ« PunÃ«ve tÃ« Jashtme tÃ« Malit tÃ« Zi paraqitur ministrit tÃ« VjenÃ«s, Temel, mÃ« 21 gusht 1880, thuhej se princi kurrÃ« nuk do ta jepte pÃ«lqimin e vet pÃ«r kÃ«tÃ« lÃ«shim. Protestat e CetinÃ«s nuk u morÃ«n parasysh. NÃ« fund tÃ« gushtit 1880 FuqitÃ« e MÃ«dha i pranuan dy kÃ«rkesat e PortÃ«s pÃ«r tâ€™ia lÃ«nÃ« DinoshÃ«n PerandorisÃ« Osmane dhe pÃ«r ta zgjatur afatin e dorÃ«zimit tÃ« Ulqinit deri mÃ« 20 shtator 1880.
Nga presioni i vazhdueshÃ«m i Fuqive tÃ« MÃ«dha, nga qÃ«ndrimi i tyre i vendosur pÃ«r tâ€™i dhÃ«nÃ« fund Ã§Ã«shtjes sÃ« Ulqinit, Porta e LartÃ« filloi tÃ« pÃ«rgatitej pÃ«r tÃ« marrÃ« masa energjike kundÃ«r shqiptarÃ«ve. Si masÃ« tÃ« parÃ« ajo largoi nga Shkodra valiun Izet pashÃ«n dhe nÃ« vend tÃ« tij caktoi Osman pashÃ«n. KomandÃ«n e forcave ushtarake tÃ« vilajetit ia ngarkoi gjeneralit energjik Riza pashÃ«s, tÃ« cilin e pajisi me kompetenca tÃ« gjera pÃ«r tÃ« vepruar kundrejt shqiptarÃ«ve si me dhunÃ« ashtu edhe me dredhi.
NdÃ«rkohÃ« nÃ« ShkodÃ«r ishte kthyer edhe Isuf Sokoli pÃ«r tÃ« shqyrtuar situatÃ«n nÃ« tÃ« gjitha aspektet me Komitetin e ShkodrÃ«s, pÃ«r tÃ« kÃ«rkuar ndihma e pÃ«r tÃ« hartuar planin pÃ«r tÃ« ardhmen. Ardhja e tij u prit me entuziazÃ«m nga populli.

ulqini on Tue, 7th Jul 2009 19:03

ULQINI NÃ‹ VITET E LIDHJES SHQIPTARE TÃ‹ PRIZRENIT 1878-1881 (27)

Riza pasha pÃ«rdor Ã§do mjet pÃ«r tâ€™i bindur shqiptarÃ«t

MÃ« 22 gusht 1880 Riza pasha thirri nÃ« njÃ« mbledhje anÃ«tarÃ«t e KÃ«shillit NdÃ«rkrahinor tÃ« ShkodrÃ«s, tÃ« cilÃ«t u pÃ«rpoq tâ€™i bindte me arsyetime, me honorare, me dekorata dhe me premtime tÃ« ndryshme. Nga ana tjetÃ«r i kÃ«rcÃ«noi me masa tÃ« rÃ«nda, nÃ«se nuk do tâ€™i bindeshin urdhÃ«rit tÃ« Sulltanit. Ai shpÃ«rndau shuma tÃ« konsiderueshme tÃ« hollash te klerikÃ«t franÃ§eskanÃ« nÃ« mÃ«nyrÃ« qÃ« ata tÃ« ndikonin te fiset malore pÃ«r tâ€™iu shmangur kontributit pÃ«r mbrojtjen e Ulqinit. Ai nuk u kufizua vetÃ«m nÃ« ShkodÃ«r, por shpÃ«rndau dekorata edhe nÃ« krahinat e ShqipÃ«risÃ« sÃ« Mesme. Ua shpÃ«rndante njerÃ«zve me influencÃ« qÃ« mund tâ€™ia mbushnin mendjen popullit qÃ« tÃ« mos Ã§onin vullnetarÃ«.

Mr. Riza Rexha

MÃ« 19 gusht 1880, Riza pasha arriti nÃ« ShkodÃ«r nga ana e ShÃ«ngjinit me vaporin â€œMutbiri Sururâ€, i shoqÃ«ruar nga shtatÃ« batalione (3000 ushtarÃ«), prej tÃ« cilÃ«ve dy do tâ€™i Ã§onte nÃ« GoricÃ« e dy nÃ« AnÃ« tÃ« Malit, i pajisur me 15 000 lira turke dhe me 128 dekorata tÃ« llojeve tÃ« ndryshme, pÃ«r tâ€™i bindur me anÃ«n e tyre krerÃ«t e ShkodrÃ«s qÃ« tÃ« hiqnin dorÃ« nga mbrojtja e Ulqinit. Kishte marrÃ« me vete edhe 1200 kuintalÃ« miell pÃ«r tâ€™i zbutur malÃ«sorÃ«t e egÃ«rsuar ndaj PortÃ«s sÃ« LartÃ«. Ai kishte porosi qÃ« tÃ« pÃ«rgatiste dorÃ«zimin e Ulqinit pa hyrÃ« nÃ« konflikt tÃ« hapur me shqiptarÃ«t.
DitÃ«n e nesÃ«rme, mÃ« 20 gusht 1880, Mali i Zi u lÃ«shoi njÃ« notÃ« Fuqive tÃ« MÃ«dha nÃ« CetinÃ«, nÃ« tÃ« cilÃ«n thuhej: â€œNÃ« qoftÃ« se komandanti i flotÃ«s sÃ« bashkuar mÃ« siguron qÃ« Porta do ta lÃ«shojÃ« Ulqinin pa luftÃ«, Mali i Zi Ã«shtÃ« gati qÃ« brenda tetÃ« ditÃ«ve tÃ« marshojÃ« nÃ« Ulqin. NdÃ«rsa, nÃ« qoftÃ« se dorÃ«zimi i Ulqinit Ã«shtÃ« i dyshimtÃ« ose i pamundur, Mali i Zi, para se tÃ« marshojÃ« dhe tÃ« kalojÃ« kufirin nÃ« drejtim tÃ« Ulqinit, do ta vlerÃ«sojÃ« situatÃ«n nÃ« ShqipÃ«ri dhe nÃ« pikat e tjera kufitare. PÃ«r kÃ«tÃ« gjÃ« Mali i Zi do tÃ« pÃ«rgjigjet nÃ« mÃ«nyrÃ« afirmative sipas rrethanave, sepse duhej bÃ«rÃ« pÃ«rgatitjeâ€.
Sapo arriti nÃ« ShkodÃ«r, Riza pasha ftoi nÃ« njÃ« mbledhje tÃ« veÃ§antÃ« anÃ«tarÃ«t e Komitetit NdÃ«rkrahinor, tÃ« cilÃ«ve u tha se do tÃ« pÃ«rdorte dhunÃ«n ushtarake kundÃ«r tÃ« gjithÃ« atyre qÃ« nÃ« kundÃ«rshtim me porosinÃ« e PortÃ«s sÃ« LartÃ« do tÃ« pengonin zbatimin e detyrimeve tÃ« saj ndÃ«rkombÃ«tare nÃ« lidhje me dorÃ«zimin e rajoneve tÃ« parapara Malit tÃ« Zi.
Riza pasha pÃ«rdori njÃ« ton tÃ« vrazhdÃ« dhe fyes. Me qÃ«ndrimin e tij brutal, ai i hidhÃ«roi edhe mÃ« tepÃ«r shqiptarÃ«t.
MÃ« 22 gusht 1880 Riza pasha thirri nÃ« njÃ« mbledhje anÃ«tarÃ«t e KÃ«shillit NdÃ«rkrahinor tÃ« ShkodrÃ«s, tÃ« cilÃ«t u pÃ«rpoq tâ€™i bindte me arsyetime, me honorare, me dekorata dhe me premtime tÃ« ndryshme. Nga ana tjetÃ«r i kÃ«rcÃ«noi me masa tÃ« rÃ«nda, nÃ«se nuk do tâ€™i bindeshin urdhÃ«rit tÃ« Sulltanit. Ai shpÃ«rndau shuma tÃ« konsiderueshme tÃ« hollash te klerikÃ«t franÃ§eskanÃ« nÃ« mÃ«nyrÃ« qÃ« ata tÃ« ndikonin te fiset malore pÃ«r tâ€™iu shmangur kontributit pÃ«r mbrojtjen e Ulqinit. Ai nuk u kufizua vetÃ«m nÃ« ShkodÃ«r, por shpÃ«rndau dekorata edhe nÃ« krahinat e ShqipÃ«risÃ« sÃ« Mesme. Ua shpÃ«rndante njerÃ«zve me influencÃ« qÃ« mund tâ€™ia mbushnin mendjen popullit qÃ« tÃ« mos Ã§onin vullnetarÃ«. Pasi shpÃ«rndau para dhe libra, si dhurata prej sulltan Hamidit, njÃ« hoxhÃ« iu pÃ«rgjigj pashÃ«s me krenari: â€œMe kÃ«to para qÃ« po mâ€™i jep, ta dish se sâ€™tÃ« tradhÃ«toj: gjysmÃ«n po ia dÃ«rgoj djalit tim qÃ« e kam nÃ« Ulqin vullnetar, e gjysmÃ«n po i mbaj pÃ«r vete. Prej tyre mos prit gjÃ«â€.
Riza pasha nuk ia arriti qÃ«llimit. Populli kishte vendosur tÃ« rezistonte. Flitej se pÃ«r trimÃ«ri u dalluan Oso Mani dhe Hysen beu. Ky i fundit kishte komandÃ«n nÃ« UrÃ«n e ShÃ«ngjergjit. PÃ«r ta bindur qÃ« ta lÃ«shonte urÃ«n, Riza pasha i kishte dÃ«rguar njÃ« sasi tÃ« hollash. Ky i ishte pÃ«rgjigjur: â€œJo kÃ«to para, por edhe gjithÃ« thesarin e mbretit po tâ€™ma japÃ«sh, nuk i tradhÃ«toj shokÃ«t qÃ« ua kam dhÃ«nÃ« besÃ«nâ€.

Ndalohet përdorimi i gjuhës denigruese dhe fjalëve ofenduese ndaj individëve dhe ndaj grupeve specifike, si dhe komentimet që s'kanë të bëjnë me temën e artikullit. Moderatorët mbajnë të drejtën e fshirjes së komenteve që thyejnë rregullat e komunikimit.

Fuqitë e Mëdha përgatiten për demonstrim detar

2

KATEGORIA

ARKIVI

TAGS

Contact

Statistikat

Fuqitë e Mëdha përgatiten për demonstrim detar

Postime te ngjashme

2

KATEGORIA

ARKIVI

TAGS

Contact

Statistikat