Ali Salaj

Tokom jednog susreta na obali prelijepog Šaskog jezera, bivši ambasador SAD u Crnoj Gori, Roderik Mur izrazi čuđenje kada ga upoznah  da se „Koha javore“ kao novina manjine, umjesto da se dijeli besplatno prodaje za 50 centi. Čuđenje ambasadora bilo je veće kada sazna da jedina novina na albanskom jeziku u Crnoj Gori se ne finansira od osnivača ( Skupštine ili Vlade) već je prepuštena milosti sudbine.

Ove reminiscencije mi se pojaviše nakon čitanja jednog dopisa pomoćnika ministra Kulture, mr Željka Rutovića upućen Vladi a koji se ticao sudbine „Kohe javore“. U tom dopisu na kontradiktoran način se prikazuju opravdanja o nefinansiranju „Kohe javore“. Demagoškim jezikom on se poziva na Zakonu o medijima i na „reforme medija“, ali nijedanput ne spominjući okvirnu Konvenciju o zaštiti nacionalnih manjina i Evropsku konvenciju o regionalnim jezicima i jezicima nacionalnih manjina. Gospodin Rutović kao da živi u nekom paralelnom svijetu i ne vidi kako funkcionišu veliki broj novina nacionalnih manjina u jednoj državi kao što je Srbija koja i nije toliko proslavljena kada se tiče poštovanja prava manjina. U toj državi izlazi na desetine novina manjina: Bunjevačke novina (na bunjevačkom jeziku), Hlas Hudu (na slovačkom jeziku), Libertatea (na rumunskom jeziku), Magyar Szo (na mađarskom jeziku), Ruske slovo (na rusinskom jeziku), Nacional (na albanskom jeziku)… ili objavljivanje velikog broja novina u regionu: Sloveniji, Hrvatskoj, na Kosovu i Makedoniji. Sve ove novine se finansiraju od strane ministarstava vlada  dotičnih država samo sa jednom formalnom razlikom: prava osnivanja od Skupštine prenošene  su na Nacionalne savjete manjina ili nekog drugog subjekta, ali uvijek sačuvajući izvor finansiranja – a to je Vlada.

Iako je u ono vrijeme bio na snazi isti Zakon o medijima, bivši ministar Kulture, sporta i medija, Predrag Sekulić, u jednom susretu sa odgovornim urednikom izrazio poštovanje o značaju „Kohe javore“ istakavši da „albanska manjina treba da se informiše na maternjem jeziku i da ostaje obaveza državnih institucija Crne Gore da brine o blagostanju „Kohe javore“.  Zato neshvatljivo je da danas isto ministarstvo drži veoma indiferentan stav prema jednoj novini koja izlazi na jeziku koji se mnogo razlikuje od slovenskih jezika u Crnoj Gori.

Eventualno ukidanje „Kohe javore“ stvorilo bi veoma ružnu sliku Crne Gore na početku pregovora za ulazak u Evropsku uniju kao i da bi oživjelo negativne konotacije kod Albanaca u Crnoj Gori, koji aktuelno traže jednu dnevnu novinu.

Da sudbinu „Kohe javore“ sa interesovanjem prati i međunarodni faktor mora imati u vidu kao Ministarstvo kulture, tako i Vlada Crne Gore. Još uvijek je svjež slučaj  kada se u aprilu 2009. god. pokušalo redukovanje ili eventualno ukidanje ove novine. Oštro reagovanje  ovom prilikom kongresmena Sander M. Levina i senatora Carl M. Levina  uzbunjivalo je Stejt department što je izazvalo i vidne glavobolje našoj diplomatiji u Vašingtonu, Nju Jorku i Podgorici.