Nga Muhamet Nika

Kujt i nevoitet monopoli kulturor?!

Dihet se në botën shqiptare në përgjithsi , mendimi kritik rreth problemeve kulturore, zë e paraqitet tepër vonë , ose paraqitet tepër i  instrumentalizuar nga cenzura politike ose autocenzura e informimit. Aktualisht, edhe problem I autocenzures , po duket se nuk është krejt i lehtë për tu zgjidhur. Duket paradoksale, por memdimi kritik intelektual që bëhej ndaj politikës, kur përfundoi, nuk përfshiu  edhe segmentet e ndryshme kulturore , të cilat shquhen, për  monopol kulturor.Sot për sot, është nevojë e ditës, të zhbëhet tendenca dhe ledhatimi i supeve, ndaj asaj që nuk është e nevojshme dhe që po  bëjnë  disa individë e qarqe meskine  të kulturës shqiptare në Mal të Zi. Duke e ndier se ka ardhur koha të thyhet edhe monizmi kulturor, pas atij politik, këtu në Mal të Zi, kemi nisur, që kohë pas kohe ,me “oponentët” e kulturës, të zhvillojmë një kritikë, por , “pa qëllim të kritikës,”,  veç se me qëllim të objektivitetit.

 

Çrarë thuhe në një libër?! ..Dhe tash po e shoh sa është sahati…?!!

Në një libër, për gazetarinë e lirë,  emrin e autorit, nuk e mbaj mend, shkruan se,  për njerëzit, veshët dhe syt, dijnë nga njëherë të jenë dëshmitarë, shumë të këqij, nëse arsyen nuk e kanë të përkushtuar .Në këtë thënie u binda  edhe vetë   me rastin  e ndjekjes së  takimit , me shkrimtarin, Mehmet Kraja,  të mbajtur  sivjet, në kuadër të Kalimerës Poetike,  të organizuar nga ART CLUBI, në Ulqin. Duke qënë i zënë me obligime tjera, nuk patëm mundësi ta ndiqnim nga afër dhe për të qenë sa do pak të kyçur , vendosa që evenimentin, më të rëndësishëm kulturor të qytetit, ta ndjek  përms medias. Ndërsa nisur, nga përvoja e mirë e informimit, rreth këtyre çështjeve që kërkojnë një informim specialistik e profesional, thjeshtë mendova që Koha Javore do të ishte zgjidhja më e mirë – Të paktën, deri tash kemi pasur një informim objektiv   nga ana e saj.

Kërshërinë time,  për mbrëmjen, e tërhiqte, mendimi se çfarë do të ketë thënë në mbrëmje poeti, Basri Çapriqi,  për prozën e Mehmet Krajës , që ishte mysafir i Kalimerës Poetike në Ulqin. Para se të sqaroj shqetësimin, për të qenë i kuptueshëm, ndiej nvojën të arsyetoj , si më poshtë: Dihet se të dy këta artistë , i siguruan  vetes famë me filozofinë e mendimit origjinal të vetin , gjë  që , kryesisht, bazohet në etnopsikologjinë poetike dhe narrative  popullore të Anës së Malit dhe të Krajës.. Kam përshtypjen, që ata , adhurues të poezisë së Çapriqit, që s’janë nga Ana e Malit, nuk mund ta kuptojnë, poezinë e  tij, të kohës rinore për shembull, as atë më të thjeshtën“Sahat Kulla e Tivarit” që ka vetëm edhe një varg,   i cili vazhdon: “ Tash po e shoh sa është sahati….”?!!! Ose gjithashtu,  të tjerët, që nuk janë nga Kraja, nuk e kuptojnë drejtë ngarkesën emocionale që bartë filozofia shprehëse, e titullit të romanit, përshembull,  “ Im atë e donte Hitlerin “.., të atij kranjani, që bie në Shkodër, dhe pa e ditur se përse, zgjedh fotografinë e Hitlerit për model…

Po  shtojmë këtu, se për filozofinë e kritikës letrare, vlen një parim i cili thotë, që  për tu bërë poet apo shkrimtar i madh është mirë të kesh fat, të te takojë, që të eksplorosh, i pari , në ” livadhin artistik ” të vendlindjes sate dhe të mbash mirë mend fëmijërinë tënde….. Kjo ishte edhe  e veçanta e indit artistik  te  të dy artistëve tanë. Këta, ditën me mjeshtri ta ndërlidhin ate,  me indin mbarkombëtar krijues. Por, duke i kaluar këta kufij , duket se ndihet nevoja e përkzhimit të dy autorëve  edhe në gjuhë  tjera të huja.

Krijuesit tjerë, shqiptarë nga Mali i Zi, si duket nuk e patën sensualitetin e mjeshtrisë së tyre, dhe mbetën në suazat loka pasi shprehitë poetike të figurës i bazonin kryesisht mbi përvojën e  poetëve tjerëve, ose ndikoheshin në figurë  nga këta dy artistë… Megjithatë nuk mendojmë, që këta dy artistë arritën t’i konsumojnë të gjitha lulet e livadhit dhe vend për të dale gjithashtu edhe poetë e shkrimtarë të zotë  nga ky nënqiell me siguri që ekziston…

Por për çudinë time, gazetari, i Kohës Javore, me sa duket, as që i kishte shkuar në mendje, se çfarë mund të thojë një poet i këtyre anëve , për një shkrimtarë të këtyre anëve…, dhe ndoshta,  mund të mos i ketë  hetuar fare” livadhadhet për të cilët po shkruaj…” ?!!

Ai kësaj radhe, për lexuesit e Kohës  Javore, e kish vlerësuar, po duket më të   arsyeshme të sjellë një vështrim të Qazim Mujë, për Krajën….

U çudita edhe më shumë, kur pashë që në numrin e revistës i kishte dhënë hapësirë, më se të nevojshme, Nikollë  Berishës, Anton Gojëçs etj…, por jo asaj që unë prisja…?! Shpresova dhe u vertetova, që  shqetësimi i im  nuk ka qenë i vetmi me këtë rast.. Kurse po rrëfej, që   puna , në mua,  kësaj here, nuk mbaroi me kaq…Çudia, u “përzie  me zemrim dhe inat”, andaj edhe fillova të arsyetoj:  përse, artistët e njëmentë  i kanë frikë “provincat”, bashkë me “provincialistët”!!!

Ndoshta, pasi që ishim në kala , prehjen e gjeta, sërish në kala…?! Dhe kësaj radhe nga një zbulim  i Ruzhdi Ushakut,  për një proverb latin të skalitur, në një gur të Kalas së Ulqinit, me  një latinishte të bastardhuar,ku thuhet: “Askush nuk u bë profet në vendin e vet”?! Ushaku gjithashtu, zbulon , se fjala e urtë , latine  nuk duhet të jetë shkruar, nga një mjeshtër që zotëronte  latinishten, por mesiguri  nga dikush tjetër-mbase   mjeshtër vendas shqiptar?! Thash me vete, historia  në Kala po na u përsëritka…?!!! Jam kurioz, të dijë, athua që , edhe ky zbulim,  i Ushakut të jetë i rastësishëm nga ai( mendojmë rreth gjuhës së shkrimit… apo mos t’i ketë ndodhur, pas  ndonjë experience, aha …, të përjetuar në lëkurën e tij në provincë nga provincialistët….?!  Kujtoj lexuesit e ndëruar, që diçka e tillë Ushakut, mund t’i ketë ngjarë nga provincialistët e politikës, këtu në Ulqin…

Para disa viteve, u hodh idea,  me sa  di unë, që nuk u miratua,  nga Kuvendi i Ulqinit, që R. Ushaku, të shpallej qytetar nderi dhe për punën e tij  të kompenzohej edhe materialisht….?!Kujtoj këtu, se po ky Kuvend(i Ulqinit), në kohën e komuinizmit, ka pasur  shumë më tepër vesh për të dëgjuar sugjerimet e intelektualëve dhe bile i pat ndarë një truall ndërtimor aktorit  të mirënjohur, Bekim Fehmiut…?!

Prandaj dua të   pyes: A thua “kryemjeshtri”, që skaliti proverbin, mund të ketë qenë “ një kryemjeshtër” i nivelit të Ushakut, Krajës e Çapriqit…, me siguri që po!!!  Kjo po duket është  smunie patologjike provinciale e trashëguar…?!!

 

 O Zot kur do të çlirohemi nga”Halimat” dhe  “Selimat” e Nolit…?!!

Thuhet, se për të hetuar, ta zëmë madhështinë e lartësisë së një mali, pranë të cilit jemi ose gjindemi, është më  mirë të largohemi nga ai, për ta shikuar se si zbulohet  madhështia e tij , në raport me malet tjera , por si duket edhe kjo nga ndonjëherë nuk mjafton. Sepse shqisat mund të tradhëtojnë e atëherë  e pat puna…

Rasti i malit Çapriqi , Ushaku e Kraja,  e dëshmon këtë.  Personat e përmendur,edhe pse mund të jenë  ” të harruar “, nga Ulqini, ata, zbulohen e rizbulohen tash disa herë nga dy qendrat kulturore Prishtina  e Tirana( e sidomos kur  krijuesit tanë, zbulojnë e rizbulojnë instiktivisht nuancat e luleve të livadheve të veta- në fakt të livadheve tona).

Besohet  se njëra nga teoritë e suksesit, është, që njeriu i sukseshëm, kurrë nuk bënë kompromis, me gjëra të pa ndershme dhe mbase , anashkalimi,  I artistëve, mund të ketë ndodhë, pse jo edhe si rezultat i një atmosfere aspak të pëlqyeshme që bëjnë qarqet e caktuara ndaj personaliteteve të përmendura, të cilët janë parimor e që kjo pastaj edhe  u kushton.

Po shtoj në fund se gjatë këtij viti, pati edhe anashkalime tjera, ndaj poetit,  po veçoj këtu, anashkalimin nga  organizatorët e simpoziumit Masakra e Tivarit, mbajtur në Ulqin, ku prap, Çapriqi nuk u ftua, edhe pse për masakër kishte krijuar një poezi antologjike?!! Ose u injorua totalish edhe  nga fondi i pakicave…, mesiguri  nga direktivat  “e komisarëve të  kominternës së partive simotra.. .” Veprimet e këtyre  të fundit ,  as  që të habisin, sepse fundi i fundit edhe një sjellje e tillë është  pritur, nga komisarët  e strehuar të jatakët e  Fondt.. Për mua dihet që fondi dhe ata për rreth fondit,  nuk  kanë   ndonjë meritum kulturor  me kondicion që do  të përcillte punën dhe veprimtarinë e akademikëve…?!

Kurse ne ,  për ta  përfunduar vështrimin   dhe për të relaksuar  vetën,  do mundohemi  të sjellim në kujtesë, vargjet e Nolit,  që nisin kështu:

Ti Halim që s’di këndim

je vezir për në arsim

Ti Selim që je kusar

Je vezir për në thesar….

Muhamet Nika